Shloka 38
दैव–पुरुषकार-प्रश्नः
Daiva–Puruṣakāra Inquiry: Fate and Human Effort
गोप्रदानेन मिथ्या च ब्राह्मणेभ्यो महामखे । पुरा नृगश्न राजर्षि: कूकलासत्वमागत:,पूर्वकालमें राजर्षि नृग बड़े दानी थे। एक बार किसी महायजञ्ञमें ब्राह्मणोंको गोदान करते समय उनसे भूल हो गयी; अर्थात् एक गऊको दुबारा दानमें दे दिया, जिसके कारण उन्हें गिरगिटकी योनिमें जाना पड़ा
gopradānena mithyā ca brāhmaṇebhyo mahāmakhe | purā nṛgaś ca rājarṣiḥ kūkalāsatvam āgataḥ ||
ภีษมะกล่าวว่า—ในกาลก่อน พระราชฤๅษีนฤคะ ครั้นถวายโคทานแก่พราหมณ์ทั้งหลายในมหายัญ ก็พลาดพลั้งในการทาน (มิจฉาทาน) ด้วยเหตุนี้เองจึงได้ไปบังเกิดเป็นกูกลาสะ—คือกิ้งก่า
भीष्म उवाच
Educational Q&A
Dāna must be accurate and non-injurious: even an unintended mistake in a sacred gift—especially one that wrongs a recipient—can produce serious karmic results. Good intention does not fully cancel the ethical duty of carefulness and fairness.
Bhīṣma cites an ancient example: the royal sage Nṛga, though famed for generosity, once made an error while donating cows to Brahmins during a great sacrifice (apparently giving the same cow twice). Because of that fault, he later fell into the condition of a lizard.