Previous Verse
Next Verse

Shloka 26

दैव–पुरुषकार-प्रश्नः

Daiva–Puruṣakāra Inquiry: Fate and Human Effort

कथं तस्य समुत्पत्तिर्यतो दैवं प्रवर्तते । एवं त्रिदशलोके<पि प्राप्यन्ते बहवो गुणा:,दैवके बिना पुरुषार्थकी उत्पत्ति कैसे हो सकती है? क्योंकि प्रवृत्तिका मूल कारण दैव ही है (जिन्होंने पूर्वजन्ममें पुण्यकर्म किये हैं, वे ही दूसरे जन्ममें भी पूर्वसंस्कारवश पुण्यमें प्रवृत्त होते हैं। यदि ऐसा न हो तो सभी पुण्यकर्मोंमें ही लग जायँ)। देवलोकमें भी दैववश ही बहुत-से गुण (सुखद साधन) उपलब्ध होते हैं

kathaṁ tasya samutpattir yato daivaṁ pravartate | evaṁ tridaśa-loke ’pi prāpyante bahavo guṇāḥ ||

ภีษมะกล่าวว่า—เมื่อชะตาเป็นผู้ขับเคลื่อนการกระทำแล้ว ความเพียรของมนุษย์จะเกิดขึ้นโดยไม่อาศัยชะตาได้อย่างไร? ฉันนั้น แม้ในโลกแห่งเทพ (ตริทศโลก) คุณวิเศษและความเกื้อหนุนมากมายก็ได้มาด้วยอำนาจแห่งชะตา

कथम्how?
कथम्:
TypeIndeclinable
Rootकथम्
तस्यof that / his
तस्य:
TypePronoun
Rootतद्
Formmasculine/neuter, genitive, singular
समुत्पत्तिःorigin, arising
समुत्पत्तिः:
Karta
TypeNoun
Rootसमुत्पत्ति
Formfeminine, nominative, singular
यतःfrom which; because
यतः:
TypeIndeclinable
Rootयतस्
दैवम्fate; divine dispensation
दैवम्:
Karta
TypeNoun
Rootदैव
Formneuter, nominative, singular
प्रवर्ततेproceeds; operates
प्रवर्तते:
TypeVerb
Rootप्र√वृत्
Formpresent, indicative, ātmanepada, third, singular
एवम्thus
एवम्:
TypeIndeclinable
Rootएवम्
त्रिदशलोकेin the world of the thirty (gods); heaven
त्रिदशलोके:
Adhikarana
TypeNoun
Rootत्रिदशलोक
Formmasculine, locative, singular
अपिalso; even
अपि:
TypeIndeclinable
Rootअपि
प्राप्यन्तेare obtained; are attained
प्राप्यन्ते:
TypeVerb
Rootप्र√आप्
Formpresent, indicative, passive, third, plural
बहवःmany
बहवः:
TypeAdjective
Rootबहु
Formmasculine, nominative, plural
गुणाःqualities; merits; advantages
गुणाः:
Karta
TypeNoun
Rootगुण
Formmasculine, nominative, plural

भीष्म उवाच

B
Bhishma
D
Daiva (destiny)
T
Tridaśa-loka (world of the gods)