Shloka 20
च्यवन-कुशिक-संवादः
Cyavana–Kuśika Dialogue on Hospitality, Service, and Lineage Questions
भीष्म उवाच मातापितृभ्यां यस्त्यक्तः पथि यस्तं प्रकल्पयेत् । न चास्य मातापितरी ज्ञायेतां स हि कृत्रिम:,भीष्मजीने कहा--युधिष्ठिर! माता-पिताने जिसे रास्तेपर त्याग दिया हो और पता लगानेपर भी जिसके माता-पिताका ज्ञान न हो सके, उस बालकका जो पालन करता है, उसीका वह कृत्रिम पुत्र माना जाता है
bhīṣma uvāca mātāpitr̥bhyāṁ yas tyaktaḥ pathi yas taṁ prakalpayet | na cāsya mātāpitarī jñāyetāṁ sa hi kr̥trimaḥ ||
ภีษมะกล่าวว่า “ยุธิษฐิระเอ๋ย หากเด็กคนหนึ่งถูกบิดามารดาทอดทิ้งไว้กลางทาง และแม้สืบค้นแล้วก็ไม่อาจรู้ได้ว่าเป็นลูกของผู้ใด ผู้ที่รับเด็กนั้นมาเลี้ยงดูย่อมเป็น ‘บิดากฤตกะ’ ของเขา และเด็กนั้นย่อมเป็น ‘บุตรกฤตกะ’ ของผู้นั้น”
भीष्म उवाच
Educational Q&A
When a child's biological parents are unknown due to abandonment, dharma recognizes the person who takes responsibility for the child's upbringing as the adoptive parent, and the child as an adoptive (kṛtrima) son—emphasizing duty and care over mere birth.
In Bhishma’s instruction to Yudhishthira on dharma and social/legal norms, he defines the status of a foundling: if the parents cannot be identified, the guardian who raises the child is to be treated as the father in an adoptive sense.