Shloka 5
गोमूल्यनिर्णयः — The Determination of Value through the Cow
Nahuṣa–Cyavana Episode
परं शवाद् ब्राह्मणस्यैव पुत्र: शूद्रापुत्रं पारशवं तमाहु: । शुश्रूषक: स्वस्य कुलस्य स स्यात् स्वचारित्रं नित्यमथो न जह्यात्,शूद्राके गर्भसे उत्पन्न हुआ ब्राह्मणका ही जो पुत्र है, वह शवसे अर्थात् शूद्रसे पर-- उत्कृष्ट बताया गया है; इसीलिये ऋषिगण उसे पारशव कहते हैं। उसे अपने कुलकी सेवा करनी चाहिये और अपने इस सेवारूप आचारका कभी परित्याग नहीं करना चाहिये
paraṁ śavād brāhmaṇasyaiva putraḥ śūdrāputraṁ pāraśavaṁ tam āhuḥ | śuśrūṣakaḥ svasya kulasya sa syāt svacāritraṁ nityam atho na jahyāt ||
ภีษมะกล่าวว่า “บุตรของพราหมณ์ที่เกิดจากหญิงศูทร ย่อมถือว่าสูงกว่า ‘ศวะ’ (ศูทรผู้เสื่อมทราม) เพราะฉะนั้นเหล่าฤๅษีจึงเรียกเขาว่า ‘ปารศวะ’ เขาพึงเป็นผู้รับใช้และปรนนิบัติวงศ์ตระกูลของตน และไม่พึงละทิ้งวัตรแห่งการรับใช้นี้เป็นนิตย์”
भीष्म उवाच
Educational Q&A
The verse frames a dharma-śāstra style norm: a person identified as Pāraśava (Brahmin father, Śūdra mother) is assigned a life of service to the family/lineage and is urged to maintain that customary discipline without abandoning it.
In Anuśāsana Parva, Bhīṣma is instructing Yudhiṣṭhira on social and ethical duties. Here he explains a specific mixed-varṇa designation (Pāraśava) and prescribes the conduct expected of such a person—namely, continued service within the household/lineage.