Shloka 44
गोमूल्यनिर्णयः — The Determination of Value through the Cow
Nahuṣa–Cyavana Episode
कुले स्रोतसि संच्छन्ने यस्य स्थाद् योनिसंकर: । संश्रयत्येव तच्छीलं नरोडल्पमथवा बहु,यद्यपि कुल और वीर्य गुप्त रहते हैं अर्थात् कौन किस कुलमें और किसके वीर्यसे उत्पन्न हुआ है, यह बात ऊपरसे प्रकट नहीं होती है तो भी जिसका जन्म संकर-योनिसे हुआ है, वह मनुष्य थोड़ा-बहुत अपने पिताके स्वभावका आश्रय लेता ही है
kule srotasi saṁchannē yasya sthād yonisaṅkaraḥ | saṁśrayatyeva tacchīlaṁ naro 'lpam athavā bahu ||
ภีษมะกล่าวว่า—แม้สายธารแห่งตระกูลจะถูกปกปิด จนภายนอกไม่อาจรู้ได้ว่าใครสังกัดวงศ์ใด หรือผู้ใดถือกำเนิดจากเชื้อสายของผู้ใดก็ตาม แต่ผู้ที่เกิดจากการสมสู่ปะปนย่อมรับเอาอุปนิสัยของบิดา ไม่มากก็น้อย เป็นอันแน่นอน
भीष्म उवाच
Educational Q&A
That concealed lineage does not prevent inherited dispositions from manifesting; therefore dharmic society emphasizes responsible unions and cultivation of character, since tendencies linked to parentage can appear even when origins are not publicly known.
In Bhishma’s instruction on dharma (Anushasana Parva), he explains to the listener that mixed or uncertain birth (yoni-saṅkara) still shows traces of paternal nature, using this to underscore the importance of safeguarding lineage and ethical conduct.