Shloka 33
Cyavana’s Water-Vow and the Ethics of Cohabitation (स्नेह-सम्वास-धर्मः)
न तस्यां जातु तिष्ठन्त्यामन्या तत् कर्तुमहति । ब्राह्मणी त्वेव कुर्याद् वा ब्राह्मणस्य युधिष्ठिर
na tasyāṃ jātu tiṣṭhantyām anyā tat kartum arhati | brāhmaṇī tv eva kuryād vā brāhmaṇasya yudhiṣṭhira ||
ภีษมะกล่าวว่า “โอ้ ยุธิษฐิระ ตราบใดที่พราหมณี (ภรรยาพราหมณ์) ยังอยู่ ณ ที่นั้น สตรีอื่นย่อมไม่มีสิทธิ์ประกอบหน้าที่เหล่านั้น. พราหมณีเท่านั้นพึงกระทำการปรนนิบัติอันบัญญัติไว้แก่สามีพราหมณ์—จัดการอาบน้ำ เตรียมเครื่องประดับตกแต่ง จัดไม้ขัดฟันและผงทำความสะอาดฟัน ป้ายอัญชันที่ดวงตา จัดเตรียมเครื่องสังเวยหัวยะ–กัวยะในพิธีโหมะและบูชาประจำวัน และเกื้อหนุนกิจธรรมอื่น ๆ ภายในเรือน.”
भीष्म उवाच
Educational Q&A
The verse asserts an exclusivity of household-religious service within the Brahmin household: when the Brahmin wife is present, she alone is considered entitled to perform the prescribed domestic and ritual services for her Brahmin husband, reflecting the text’s varṇāśrama-based norms of duty and propriety.
In Anuśāsana Parva, Bhīṣma instructs Yudhiṣṭhira on dharma. Here he specifies a rule about who may perform certain household and ritual duties in a Brahmin home, emphasizing that these are to be done by the brāhmaṇī herself and not by another woman while she is present.