Shloka 13
Cyavana’s Water-Vow and the Ethics of Cohabitation (स्नेह-सम्वास-धर्मः)
भरतनन्दन! अब मैं ब्राह्मण आदि वर्णोकी कन्याओंके गर्भसे उत्पन्न होनेवाले पुत्रोंकी पैतृक धनका जो भाग प्राप्त होता है
bharatanandana! adhunāhaṁ brāhmaṇādi-varṇānāṁ kanyā-garbha-sambhavānāṁ putrāṇāṁ paitṛka-dhana-bhāgaṁ vakṣyāmi. brāhmaṇasya brāhmaṇyāṁ jātaḥ putraḥ śreṣṭha-lakṣaṇa-sampannaṁ gṛhādi, vṛṣabhān, vāhanāni ca yāni yāni śreṣṭhatamāni dravyāṇi, tāni sarvāṇi—paitṛka-dhanasya pradhānaṁ bhāgam—pūrvam eva svādhikāre kuryāt. yudhiṣṭhira! tataḥ śeṣaṁ brāhmaṇasya dhanaṁ daśadhā vibhajet; tasmin pituḥ dhane punaś catur-bhāgān brāhmaṇyāḥ putra eva gṛhṇīyāt. kṣatriyāyās tu yaḥ putro brāhmaṇaḥ so 'py asaṁśayaḥ; sa tu mātur viśeṣeṇa trīn aṁśān hartum arhati.
ภีษมะกล่าวว่า “โอ ผู้สืบสายภรตะ บัดนี้เราจักกล่าวถึงส่วนแบ่งทรัพย์ของบิดาที่ตกแก่บุตรซึ่งเกิดจากสตรีต่างวรรณะ เริ่มด้วยพราหมณ์ก่อน บุตรที่พราหมณ์ได้จากภรรยาพราหมณี พึงรับเอาส่วนสำคัญแห่งมรดกไว้ก่อนโดยสิทธิ์ของตน—เช่น เรือนและสิ่งทั้งปวงที่เกี่ยวเนื่อง โคผู้ รถพาหนะ และสิ่งใดๆ ที่นับว่าเลิศที่สุดทั้งหมดนั้น แล้ว โอ ยุธิษฐิระ ทรัพย์ที่เหลือจึงแบ่งเป็นสิบส่วน; และจากทรัพย์ของบิดานั้น บุตรของพราหมณียังพึงรับอีกสี่ส่วน ส่วนบุตรที่เกิดจากสตรีกษัตริย์ เขาก็เป็นพราหมณ์โดยแน่นอน; และด้วยฐานะอันจำเพาะของมารดา เขามีสิทธิ์รับสามส่วน”
भीष्म उवाच
Educational Q&A
Bhishma outlines a dharma-based scheme of inheritance: the son of a Brahmin wife receives the principal heirlooms first and then an additional four-tenths of the remaining estate, while a son born of a Kshatriya woman (to a Brahmin father) is still regarded as Brahmin and is allotted three shares, justified by the mother’s status.
In the Anushasana Parva’s instruction on conduct and social norms, Bhishma continues advising Yudhishthira by specifying how paternal property should be apportioned among sons born from wives of different varnas, using fractional divisions to express relative entitlement.