Shloka 39
गृहीतपाणिरेका5<सीत् _प्राप्तशुल्का पराभवत् | कन्या गृहीता तत्रैव विसर्ज्या इति मे पिता,उनमेंसे एक कन्या अम्बा अपना हाथ शाल्वराजके हाथमें दे चुकी थी; अर्थात् मन-ही- मन उनको अपना पति मान चुकी थी। दूसरी (दो कन््याओं)-का काशिराजको शुल्क प्राप्त हो गया था। इसलिये मेरे पिता (चाचा) कुरुवंशी बाह्नीकने वहीं कहा कि “जो कन्या पाणिगृहीत हो चुकी है उसका त्याग कर दो और दूसरी कन्याका (जिनके लिये शुल्कमात्र लिया गया है) विवाह करो।' मुझे चाचाजीके इस कथनमें संदेह था, इसलिये मैंने दूसरोंसे भी इसके विषयमें पूछा
gṛhītapāṇir ekā āsīt prāptaśulkā parābhavat | kanyā gṛhītā tatraiva visarjyā iti me pitā |
ภีษมะกล่าวว่า “ในบรรดานางทั้งสอง นางหนึ่งได้มีการรับมือ (พาณิครหณะ) ผูกพันไว้แล้ว; ส่วนอีกนางนั้น กษัตริย์แห่งกาศีได้รับศุลกะ (ค่าสู่ขอ) ไปแล้ว ดังนั้นบิดาของเรา (ผู้ใหญ่แห่งวงศ์) จึงกล่าว ณ ที่นั้นว่า ‘จงปล่อยนางผู้มีพันธะแล้วเสีย ณ ที่นี้ และจงอภิเษกกับอีกนาง’ แต่เรายังเคลือบแคลง จึงไต่ถามผู้อื่นถึงทางธรรมอันควร”
भीष्य उवाच
Educational Q&A
The verse highlights dharma as a careful weighing of competing marital claims: a prior personal commitment (pāṇigrahaṇa/accepted husband) can override later force or arrangement, while a mere financial transaction (śulka received) creates a different kind of obligation. Bhishma also models ethical caution by seeking clarification when unsure.
After the Kāśī princesses are brought to the Kuru side, it is disclosed that Ambā has already mentally/ritually accepted Śālva. The family elder rules that she should be released, while the others—whose marriage arrangements are tied to the received śulka—should proceed to marriage. Bhishma admits doubt and consults others about the correct dharma.