Previous Verse
Next Verse

Shloka 55

Devaśarmā–Vipula Dialogue on Ahorātra–Ṛtu as Moral Witnesses (अनुशासन पर्व, अध्याय ४३)

इति निश्चित्य मनसा रक्षां प्रति स भार्गव: । अन्वतिष्ठत्‌ परं यत्नं यथा तच्छृणु पार्थिव,पृथ्वीनाथ! इस तरह धर्मपर दृष्टि डाल, सम्पूर्ण वेद-शास्त्रोंपर विचार करके अपनी तथा गुरुकी प्रचुर तपस्याको दृष्टिमें रखते हुए भृूगुवंशी विपुलने गुरुपत्नीकी रक्षाके लिये अपने मनसे उपर्युक्त उपाय ही निश्चित किया और इसके लिये जो महान्‌ प्रयत्न किया, वह बताता हूँ, सुनो--

iti niścitya manasā rakṣāṃ prati sa bhārgavaḥ | anvatīṣṭhat paraṃ yatnaṃ yathā tac chṛṇu pārthiva pṛthvīnātha |

ภีษมะกล่าวว่า “ครั้นตัดสินในใจเรื่องการพิทักษ์แล้ว ภารคพผู้นั้นก็ลงมือด้วยความเพียรอย่างยิ่ง เขาทำอย่างไร—ข้าแต่พระราชา—จงฟัง”

इतिthus
इति:
TypeIndeclinable
Rootइति
निश्चित्यhaving decided
निश्चित्य:
TypeVerb
Rootनि-√चि
Formल्यप् (absolutive/gerund), parasmaipada (usage), having ascertained/decided
मनसाwith (his) mind
मनसा:
Karana
TypeNoun
Rootमनस्
Formneuter, instrumental, singular
रक्षाम्protection
रक्षाम्:
Karma
TypeNoun
Rootरक्षा
Formfeminine, accusative, singular
प्रतिtowards/for
प्रति:
TypeIndeclinable
Rootप्रति
सःhe
सः:
Karta
TypePronoun
Rootतद्
Formmasculine, nominative, singular
भार्गवःthe Bhargava (descendant of Bhṛgu)
भार्गवः:
Karta
TypeNoun
Rootभार्गव
Formmasculine, nominative, singular
अन्वतिष्ठत्he undertook/pursued
अन्वतिष्ठत्:
TypeVerb
Rootअनु-√स्था
Formimperfect (laṅ), 3rd, singular, parasmaipada
परम्supreme/great
परम्:
TypeAdjective
Rootपर
Formmasculine, accusative, singular
यत्नम्effort
यत्नम्:
Karma
TypeNoun
Rootयत्न
Formmasculine, accusative, singular
यथाas/how
यथा:
TypeIndeclinable
Rootयथा
तत्that (act/matter)
तत्:
Karma
TypePronoun
Rootतद्
Formneuter, accusative, singular
शृणुhear/listen
शृणु:
TypeVerb
Root√श्रु
Formimperative (loṭ), 2nd, singular, parasmaipada
पार्थिवO king
पार्थिव:
TypeNoun
Rootपार्थिव
Formmasculine, vocative, singular
पृथ्वी-नाथO lord of the earth
पृथ्वी-नाथ:
TypeNoun
Rootपृथ्वीनाथ
Formmasculine, vocative, singular

भीष्म उवाच

B
Bhishma
B
Bhargava (descendant of Bhṛgu)
P
Pārthiva (the king addressed)
P
Pṛthvīnātha (lord of the earth, epithet of the king)