Shloka 143
Devaśarmā–Vipula Dialogue on Ahorātra–Ṛtu as Moral Witnesses (अनुशासन पर्व, अध्याय ४३)
न शक्या रक्षितुं नार्यस्ता हि नित्यमसंयता: । वाणीके द्वारा एवं वध और बन्धनके द्वारा रोककर अथवा नाना प्रकारके क्लेश देकर भी स्त्रियोंकी रक्षा नहीं की जा सकती; क्योंकि वे सदा असंयमशील होती हैं
na śakyā rakṣituṃ nāryas tā hi nityam asaṃyatāḥ |
ภีษมะกล่าวว่า—สตรีทั้งหลายไม่อาจ ‘คุ้มกันเฝ้าระวัง’ ได้แน่นอน เพราะถูกกล่าวว่าเป็นผู้ไม่สำรวมอยู่เสมอ แม้จะห้ามด้วยวาจา ข่มด้วยโทษทัณฑ์ กักขัง ผูกมัด ถึงขั้นฆ่า หรือทำให้ได้รับความทุกข์นานาประการ ก็ไม่อาจทำให้ความประพฤติของนางปลอดภัยได้จริง
भीष्म उवाच
Educational Q&A
The verse argues that coercive measures—confinement, threats, punishment, even violence—do not constitute genuine ‘protection’ of moral conduct; it frames the matter as rooted in self-restraint (saṃyama) rather than external force, though it does so through a generalized and polemical claim about women.
In the Anuśāsana Parva’s instruction section, Bhīṣma continues delivering didactic counsel on dharma and social conduct; here he voices a strong, proverbial-sounding assertion about the limits of guarding women, embedded within broader normative discourse on household and societal regulation.