Shloka 40
Viśvāmitra-janma: Ṛcīka–Satyavatī–Gādhi and the Charu Exchange (विश्वामित्र-जन्म: ऋचीक–सत्यवती–गाधि वृत्तान्तः)
व्यत्यासस्तु कृतो यस्मात् त्वया मात्रा च ते शुभे । तस्मात् सा ब्राह्मण श्रेष्ठ माता ते जनयिष्यति
vyatyāsas tu kṛto yasmāt tvayā mātrā ca te śubhe | tasmāt sā brāhmaṇaśreṣṭhā mātā te janayiṣyati ||
“โอ้สตรีผู้เป็นมงคล เพราะเจ้าและมารดาได้กระทำการสลับกันไว้ ฉะนั้นมารดาของเจ้าจักให้กำเนิดบุตรพราหมณ์ผู้ประเสริฐ ส่วนเจ้าจักเป็นมารดาแห่งบุตรผู้มีสันดานกษัตริย์ ผู้ประกอบกรรมอันกร้าวกล้า”
भीष्म उवाच
Educational Q&A
Actions motivated by attachment can still carry binding consequences; an intentional ‘exchange’ (vyatyāsa) alters outcomes, and Bhīṣma frames the result as a moral-causal inevitability.
Bhīṣma explains that because the addressed woman and her mother have performed an exchange, the mother will consequently give birth to an excellent Brāhmaṇa—stating the outcome as the direct result of their act.