Shloka 16
पात्रलक्षण-परिक्षा (Pātra-Lakṣaṇa Parīkṣā) — Criteria for a Worthy Recipient
ब्राह्मणके मुखसे जो वाणी निकलती है, उसे जो शिरोधार्य करते हैं, वे सम्पूर्ण भूतोंको आत्मभावसे देखनेवाले महात्मा कभी पराभवको नहीं प्राप्त होते हैं ।। क्षत्रियाणां प्रतपतां तेजसा च बलेन च | ब्राह्मणेष्वेव शाम्पन्ति तेजांसि च बलानि च
bhīṣma uvāca | brāhmaṇake mukhase yo vāṇī nikalatī hai, use yo śirodhārya karate haiṃ, ve sampūrṇa bhūtoṃ ko ātmabhāvase dekhanevāle mahātmā kabhī parābhavako nahīṃ prāpta hote haiṃ || kṣatriyāṇāṃ pratapatāṃ tejasā ca balena ca | brāhmaṇeṣv eva śāmyanti tejāṃsi ca balāni ca ||
ภีษมะกล่าวว่า ผู้ใดน้อมรับวาจาที่ออกจากปากพราหมณ์ไว้ดุจสิ่งควรเชิดชูเหนือเศียร ผู้นั้นย่อมเป็นมหาตมะ ผู้เห็นสรรพสัตว์ทั้งปวงด้วยทัศนะของอาตมัน และย่อมไม่ประสบความพ่ายแพ้เลย เพราะแม้เดชและกำลังอันลุกโชนของกษัตริย์นักรบ ทั้งรัศมีอำนาจและพละกำลัง เมื่อมาถึงพราหมณ์ก็สงบระงับลง ณ ที่นั้นเอง เดชานุภาพและแรงอันร้อนแรงย่อมถูกข่มไว้
भीष्म उवाच
Educational Q&A
Reverence for the wise—especially the Brahmin’s dharmic counsel—cultivates a Self-centered vision that prevents moral and practical downfall; and unchecked warrior power is meant to be restrained and guided by spiritual-intellectual authority.
In the Anushasana Parva, Bhishma continues instructing on dharma, emphasizing how rulers and powerful persons should honor Brahmin guidance; he frames Brahmins as the stabilizing force that calms the heat of Kshatriya valor and strength.