Shloka 67
Chapter 2: Sudarśana Upākhyāna — Atithi-Dharma and the Conquest of Mṛtyu
Gṛhastha-Vrata
कूटमुद्गरहस्तस्तु मृत्युस्तं वै समन्वगात् । हीनप्रतिज्ञमत्रैनं वधिष्यामीति चिन्तयन्,इसी समय मृत्यु हाथमें लोहदण्ड लिये सुदर्शनके पीछे आकर खड़ी हो गयी। वह सोचती थी कि अब तो यह अपनी प्रतिज्ञा तोड़ बैठेगा। इसलिये इसे यहीं मार डालूँगी
kūṭamudgarahastastu mṛtyus taṃ vai samanvagāt | hīnapratijñam atrainaṃ vadhiṣyāmīti cintayan |
ในขณะนั้นเอง มฤตยูถือกระบองเหล็กหนักติดตามอยู่ใกล้เบื้องหลังและยืนคอยอยู่ พร้อมคิดว่า “บัดนี้เขาจะพลาดจากสัตย์ปฏิญาณแล้ว ฉะนั้นเราจักประหารเขา ณ ที่นี้เอง”
भीष्म उवाच
Educational Q&A
The verse underscores the ethical gravity of pratijñā (a vowed commitment): when one becomes hīna-pratijña (deficient in one’s vow), one becomes exposed to immediate moral and existential consequence—here dramatized as Death itself waiting to punish the lapse.
Bhīṣma narrates that Death, personified and armed with a heavy iron club, follows closely behind the person in question, poised to kill him the moment he breaks his vow—anticipating that the vow will fail and that this failure warrants instant retribution.