Shloka 33
भीष्म हि कुरुशार्दूलमुद्यतेषुं महारणे
vaiśampāyana uvāca | bhīṣmaḥ hi kuruśārdūlam udyateṣuṃ mahāraṇe, śubhānane! tumhāre putra kuruśreṣṭha bhīṣma jab hātha meṃ dhanuṣ-bāṇa liye rahate, us samaya sākṣāt indra bhī unheṃ yuddha meṃ māra nahīṃ sakate the | ye to apnī icchā se hī śarīra tyāgakar svargaloka meṃ gaye haiṃ |
ไวศัมปายนะกล่าวว่า—“โอ้ผู้มีพักตร์ผ่องงาม! เมื่อภีษมะผู้เป็นยอดแห่งกุรุ ยืนในมหาสงครามชูคันศรและศรขึ้น แม้พระอินทร์เองก็ไม่อาจสังหารท่านได้ในยุทธภูมิ ท่านละสรีระไปด้วยเจตจำนงของตนเอง และไปถึงสวรรค์โลกแล้ว”
वैशम्पायन उवाच
Educational Q&A
The verse highlights Bhīṣma’s extraordinary martial power and, more importantly, his self-mastery: his end was not forced by an enemy or even a god, but chosen by his own will. It frames death as an act aligned with personal resolve and dharma rather than mere defeat.
Vaiśampāyana explains to the addressed listener (“O fair-faced one”) that Bhīṣma, while armed and battle-ready, was invincible in ordinary combat—even Indra could not kill him. Bhīṣma ultimately left his body voluntarily and went to heaven.