Shloka 21
विधिवत क्षत्रियश्रेष्ठा: स च सर्वो जनस्तदा । इस प्रकार कुरुश्रेष्ठ भीष्मजीका दाह-संस्कार करके समस्त कौरव अपनी स्त्रियोंको साथ लेकर ऋषि-मुनियोंसे सेवित परम पवित्र भागीरथीके तटपर गये। उनके साथ महर्षि व्यास
tato bhāgīrathī devī tanayasya udake kṛte | niṣpāpa putragāṇ! yathārthaṃ śṛṇuta me vacaḥ | bhīṣmo rājocita-sadācāra-sampannaḥ | sa uttama-buddhiḥ śreṣṭha-kula-sampannaś ca ||
ครั้นเหล่ากุรุ (คุรพ) ได้ประกอบพิธีจลาญชลี/อุทกทานอุทิศแก่บุตรของตนคือภีษมะเสร็จสิ้นแล้ว เทวีภาคีรถี (คงคา) ก็ปรากฏองค์เหนือผิวน้ำ. นางถูกความโศกครอบงำ ร่ำไห้คร่ำครวญ แล้วกล่าวแก่เหล่ากุรุว่า— “โอ บุตรผู้ปราศจากมลทินทั้งหลาย จงฟังถ้อยคำของเราตามความจริงเถิด. ภีษมะเพียบพร้อมด้วยจริยาวัตรอันสมควรแก่กษัตริย์ เป็นเครื่องประดับแห่งวงศ์ มีปัญญาอันประเสริฐ และกำเนิดในตระกูลอันสูงส่ง.”
वैशम्पायन उवाच
Educational Q&A
The passage upholds dharma through ritual and character: proper funerary offerings (udaka/tarpaṇa) are a duty, and Bhīṣma is praised as an exemplar of rājadharma—royal conduct grounded in sadācāra (ethical discipline), sound judgment, and noble responsibility.
After the Kauravas complete the water-offering for Bhīṣma on the bank of the Gaṅgā, the river-goddess Bhāgīrathī manifests on the water, grieving, and addresses them as ‘sinless sons,’ beginning a eulogy of Bhīṣma’s virtues.