Shloka 176
अपसवब्यमकुर्वन्त धृतराष्ट्रमुखाश्रिताम् तदनन्तर पाण्डवोंने विधिपूर्वक महात्मा भीष्मका पितृमेध कर्म सम्पन्न किया। अग्निमें बहुत-सी आहुतियाँ दी गयीं। साम-गान करनेवाले ब्राह्मण साममन्त्रोंका गान करने लगे तथा धृतराष्ट्र आदिने चन्दनकी लकड़ी
vaiśampāyana uvāca | apasavyam akurvanta dhṛtarāṣṭra-mukhāśritām | tadanantaraṃ pāṇḍavaiḥ vidhipūrvakaṃ mahātmā bhīṣmasya pitṛmedha-karma sampannaṃ kṛtam | agnau bahvyo 'hutiḥ pradattāḥ | sāma-gāna-kartāro brāhmaṇāḥ sāma-mantrān agāyan | tathā dhṛtarāṣṭrādayaś candana-kāṣṭhaiḥ kālī-candanaiḥ sugandhi-dravyaiś ca bhīṣmasya śarīram ācchādya tasya citāyām agniṃ prajvālayām āsuḥ | tataḥ dhṛtarāṣṭrādayaḥ sarve kauravāḥ etāṃ jvalantīṃ citāṃ pradakṣiṇam akurvan |
ไวศัมปายนะกล่าวว่า— ผู้ที่อยู่ใต้การนำของธฤตราษฏระได้ประกอบพิธีตามแบบอปสัวยะ คือเวียนทวนเข็มตามครรลอง. ต่อจากนั้นเหล่าปาณฑพได้ทำพิธีปิตฤเมธะถวายแด่มหาตมะภีษมะโดยถูกต้องตามพิธีกรรม. มีการถวายอาหุติจำนวนมากลงในไฟ. พราหมณ์ผู้ชำนาญการขับสามคานเริ่มสวดขับมนต์สามะ. แล้วธฤตราษฏระและผู้อื่นได้คลุมกายภีษมะด้วยไม้จันทน์ จันทน์ดำ และของหอมทั้งหลาย ก่อนจุดไฟที่เชิงตะกอน. จากนั้นธฤตราษฏระพร้อมเหล่ากุรุทั้งปวงได้เวียนประทักษิณรอบเชิงตะกอนที่กำลังลุกไหม้
वैशम्पायन उवाच
Educational Q&A
Even amid enmity and the aftermath of war, dharma requires honoring the departed through prescribed rites. The passage emphasizes disciplined ritual conduct, reverence for a venerable elder (Bhīṣma), and the ethical restoration of order through duty-bound remembrance.
After Bhīṣma’s passing, the Pāṇḍavas complete his funerary obsequies (pitṛmedha) with fire-offerings while Sāma-vedic hymns are sung. Dhṛtarāṣṭra and the Kauravas adorn Bhīṣma’s body with sandalwood and fragrances, ignite the pyre, and then circumambulate the burning pyre as a final act of honor.