Previous Verse
Next Verse

Shloka 143

तालवृन्तान्युपादाय पर्यवीजन्त सर्वश: । माद्रीकुमार नकुल और सहदेवने पगड़ी हाथमें लेकर भीष्मजीके मस्तकपर रखी। कौरवराजके रनिवासकी स्ट्रियाँ ताड़के पंखे हाथमें लेकर कुरुकुलधुरन्धर भीष्मजीके शवको सब ओरसे हवा करने लगीं

tālavṛntāny upādāya paryavījanta sarvaśaḥ | mādrīkumarau nakulaḥ sahadevaś ca pāgṛīṃ hastam ādāya bhīṣmasya mastake nyadhāpayatām | kauravarājasya ranivāsastriyaḥ tālapattravījān hastagṛhītāḥ kurukuladhurandharaṃ bhīṣmaṃ śavaṃ sarvato vāyum akarot ||

ไวศัมปายนะกล่าวว่า— พวกเขาถือพัดใบตาลแล้วพัดจากทุกทิศ. นกุลและสหเทวะ โอรสของมาทรี ยกผ้าโพกศีรษะขึ้นด้วยมือแล้ววางไว้บนเศียรของภีษมะ. สตรีในฝ่ายในของกษัตริย์กุรุถือพัดใบตาล พัดลมอ่อนจากรอบด้านเหนือกายของภีษมะ ผู้เป็นเสาหลักแห่งกุรุวงศ์ แม้ในยามสิ้นชีพ

तालवृन्तानिpalm-leaf fans
तालवृन्तानि:
Karma
TypeNoun
Rootतालवृन्त
FormNeuter, Accusative, Plural
उपादायhaving taken
उपादाय:
TypeVerb
Rootउप-आ-दा
FormKtva (absolutive/gerund), Parasmaipada (usage-neutral for ktvā)
पर्यवीजन्तthey fanned
पर्यवीजन्त:
TypeVerb
Rootपरि-आ-वीज्
FormImperfect (Laṅ), 3rd, Plural, Parasmaipada
सर्वशःon all sides / in every way
सर्वशः:
Adhikarana
TypeIndeclinable
Rootसर्वशः

वैशम्पायन उवाच

V
Vaiśampāyana
B
Bhīṣma
N
Nakula
S
Sahadeva
M
Mādrī
K
Kaurava king (Kuru ruler)
W
women of the royal inner apartments (ranivāsa-striyaḥ)
P
palm-leaf fans (tālavṛnta)
T
turban (pāgṛī)

Educational Q&A

Even after conflict, dharma requires honoring elders and the fallen with dignity. The respectful acts—covering the head and fanning the body—express gratitude and reverence toward Bhīṣma as a guardian of the Kuru line, showing that ethical conduct continues beyond victory or defeat.

After Bhīṣma’s passing, attendants and royal women fan his body with palm-leaf fans. Nakula and Sahadeva, the sons of Mādrī, place a turban on Bhīṣma’s head as an honorific gesture, treating him as a revered elder and dynastic pillar.