Previous Verse
Next Verse

Shloka 12

लोकथर्मे च धर्मे च विशेषकरणं कृतम्‌ । यथैकत्वं पुनर्यान्ति प्राणिनस्तत्र विस्तर:,अब मैं चारों वर्णोंका विशेषरूपसे लक्षण बता रहा हूँ। ब्राह्मण, क्षत्रिय, वैश्य और शाद्र --इन चारों वर्णोंके शरीर पञड्च महाभूतोंसे ही बने हुए हैं और सबका आत्मा एक-सा ही है। फिर भी उनके लौकिक धर्म और विशेष धर्ममें विभिन्नता रखी गयी है। इसका उद्देश्य यही है कि सब लोग अपने-अपने धर्मका पालन करते हुए पुनः एकत्वको प्राप्त हों। इसका शास्त्रोंमें विस्तारपूर्वक वर्णन है

lokadharme ca dharme ca viśeṣakaraṇaṃ kṛtam | yathaikatvaṃ punaryānti prāṇinastatra vistaraḥ ||

ภีษมะกล่าวว่า—ได้กำหนดความแตกต่างไว้ระหว่างหน้าที่ทางโลกกับธรรมอันศักดิ์สิทธิ์ เหตุเพราะสรรพชีวิตเมื่อปฏิบัติธรรมตามส่วนของตน ย่อมกลับไปสู่ความเป็นหนึ่งได้; เรื่องนี้คัมภีร์กล่าวไว้โดยพิสดาร

लोकधर्मेin worldly duty
लोकधर्मे:
Adhikarana
TypeNoun
Rootलोकधर्म
FormMasculine, Locative, Singular
and
:
TypeIndeclinable
Root
धर्मेin (special/own) duty; in dharma
धर्मे:
Adhikarana
TypeNoun
Rootधर्म
FormMasculine, Locative, Singular
and
:
TypeIndeclinable
Root
विशेषकरणम्differentiation; making a distinction
विशेषकरणम्:
Karta
TypeNoun
Rootविशेषकरण
FormNeuter, Nominative, Singular
कृतम्has been made; done
कृतम्:
TypeVerb
Rootकृ
Formक्त, Neuter, Nominative, Singular, Passive (past participle)
यथाso that; in such a way that
यथा:
TypeIndeclinable
Rootयथा
एकत्वम्oneness; unity
एकत्वम्:
Karma
TypeNoun
Rootएकत्व
FormNeuter, Accusative, Singular
पुनःagain; once more
पुनः:
TypeIndeclinable
Rootपुनः
यान्तिgo; attain
यान्ति:
TypeVerb
Rootया
FormPresent, Third, Plural, Parasmaipada
प्राणिनःliving beings
प्राणिनः:
Karta
TypeNoun
Rootप्राणिन्
FormMasculine, Nominative, Plural
तत्रthere; in that matter
तत्र:
TypeIndeclinable
Rootतत्र
विस्तरःdetailed exposition; elaboration
विस्तरः:
Karta
TypeNoun
Rootविस्तर
FormMasculine, Nominative, Singular

भीष्म उवाच

B
Bhishma
P
prāṇinaḥ (living beings)