Shloka 72
Śiva-stavarāja: Upamanyu’s Preface and Initiation of the Śarva-Nāma Enumeration
Anuśāsana-parva 17
भिक्षश्व भिक्षुरूपश्न विपणो मृदुरव्यय: । महासेनो विशाखश्न षष्टिभागो गवां पति:,३४५ भिक्षु:--संन्यासी, ३४६ भिक्षुरूप:--श्रीराम-कृष्ण आदिकी बालछविका दर्शन करनेके लिये भिक्षुरूप धारण करनेवाले, ३४७ विपण:--व्यवहारसे अतीत, ३४८ मृदु:-- कोमल स्वभाववाले, ३४९ अव्यय:--अविनाशी, ३५० महासेन:--देव-सेनापति कार्तिकेयरूप, ३५१ विशाख:--कार्तिकेयके सहायक, ३५२ षष्टिभाग:--प्रभव आदि साठ भागोंमें विभक्त संवत्सररूप, ३५३ गवाम्पति:--इन्द्रियोंके स्वामी
bhikṣuś ca bhikṣurūpaś ca vipaṇaḥ mṛdur avyayaḥ | mahāseno viśākhaś ca ṣaṣṭibhāgo gavāṃ patiḥ ||
วายุเทพตรัสว่า “พระองค์คือภิกษุ และคือผู้ทรงแปลงเป็นภิกษุ; ทรงอยู่เหนือการค้าและการต่อรองทั้งปวง, ทรงอ่อนโยนโดยสันดาน และทรงเป็นอมตะไม่เสื่อมสลาย. พระองค์คือมหาเสนะและวิศาขะ; คือ ‘ส่วนที่หกสิบ’—คือปีที่แบ่งเป็นหกสิบส่วน; และคือเจ้าแห่ง ‘โค’ ทั้งหลาย นั่นคือผู้เป็นนายเหนืออินทรีย์.”
वायुदेव उवाच
Educational Q&A
The verse strings together divine epithets to show a single supreme principle that can appear as a renunciant, remain untouched by worldly transactions, embody gentleness and imperishability, command divine forces, govern time, and—ethically most pointed—rule the senses. The practical thrust is inner mastery and non-attachment.
Vāyu-deva is reciting a litany of names/attributes (nāma-saṅkīrtana style) identifying the deity being praised as manifesting multiple roles: ascetic guise, transcendence of commerce, divine generalship (Mahāsena/Skanda), association with Viśākha, embodiment of calendrical time (ṣaṣṭibhāga), and sovereignty over the senses (gavāṃ patiḥ).