Shloka 59
Śiva-stavarāja: Upamanyu’s Preface and Initiation of the Śarva-Nāma Enumeration
Anuśāsana-parva 17
नक्षत्रविग्रहमतिर्गुणबुद्धिर्लयो 5गम: । प्रजापतिर्विश्वबाहुर्विभाग: सर्वगो5मुख:,२४१ नक्षत्रविग्रहमति:--नक्षत्र--ग्रह-तारा आदिकी गतिको जाननेवाले, २४२ गुणबुद्धि:-गुणोंमें बुद्धि लगानेवाले, २४३ लय॒ः--प्रलयके स्थान, २४४ अगम:-- जाननेमें न आनेवाला, २४५ प्रजापति:--प्रजाके स्वामी, २४६ विश्वबाहु:--सलब ओर भुजावाले, २४७ विभाग:--विभागस्वरूप, २४८ सर्वग:--सर्वव्यापी, २४९ अमुख:-- बिना मुखवाला
nakṣatravigrahamatir guṇabuddhir layo 'gamaḥ | prajāpatir viśvabāhur vibhāgaḥ sarvago 'mukhaḥ ||
พระวายุเทพตรัสว่า “พระองค์ทรงรู้ความเคลื่อนไหวและรูปแบบของหมู่ดาว เคราะห์ และดวงประทีปทั้งหลาย; ทรงมีปัญญาหยั่งถึงคุณ (คุณะ); ทรงเป็นฐานที่สรรพสิ่งล้วนสลายลงในกาลปรลัย และกระนั้นก็ยังทรงเป็นผู้หยั่งไม่ถึง พระองค์คือปรชาปติ เจ้าแห่งสรรพสัตว์; ผู้มีกรทอดยาวไปทั่วทิศ; เป็นหลักแห่งการจำแนกและระเบียบ; แผ่ซ่านไปทั่ว; และไร้พระพักตร์—เหนือรูปจำกัดทั้งปวง.”
वायुदेव उवाच
Educational Q&A
The verse strings together epithets to convey that the Supreme (addressed here as Prajāpati) governs cosmic order (celestial motions and the guṇas), is the final ground of dissolution (laya), yet remains ultimately beyond full human comprehension (agama).
Vāyu-deva is speaking a hymn-like description, listing divine names/qualities to identify and praise the deity’s cosmic sovereignty, omnipresence, and transcendence beyond limited form.