Shloka 2
निर्णये वा महाबुद्धे सर्वधर्मविदां वर । प्रत्यक्षमागमो वेति कि तयो: कारणं भवेत्,“सम्पूर्ण धर्मज्ञोंमें श्रेष्ठ महाबुद्धिमान् पितामह! धार्मिक विषयका निर्णय करनेके लिये प्रत्यक्ष प्रमाणका आश्रय लेना चाहिये या आगमका। इन दोनोंमेंसे कौन-सा प्रमाण सिद्धान्त-निर्णयमें मुख्य कारण होता है?”
Vaiśampāyana uvāca: nirṇaye vā mahābuddhe sarvadharmavidāṃ vara | pratyakṣam āgamo veti kiṃ tayoḥ kāraṇaṃ bhavet ||
“ข้าแต่ปิตามหะผู้มีปัญญายิ่ง ผู้ประเสริฐในหมู่ผู้รู้ธรรมทั้งปวง! เมื่อจำต้องวินิจฉัยเรื่องธรรม ควรอาศัยประจักษ์ประมานหรืออาคม? ในสองประมานนี้ อันใดเป็นเหตุปัจจัยหลักในการตั้งข้อสรุปแห่งหลักธรรม?”
वैशम्पायन उवाच
Educational Q&A
The verse frames a foundational inquiry in dharma-discourse: when ethical or religious conclusions are disputed, what counts as the primary pramāṇa (means of valid knowledge)—direct perception (pratyakṣa) or authoritative tradition/scripture (āgama)?
Vaiśampāyana reports a question addressed to the Pitāmaha (Bhīṣma) in the Anuśāsana context: the interlocutor seeks guidance on how to adjudicate dharma—by what is directly seen/experienced or by what is transmitted as authoritative teaching.