Shloka 44
मृत्युश्वैव प्राणिनामन्तकाले साक्षात् कृष्ण: शाश्वतो धर्मवाह: | भूतं च यच्चेह न विद्या किंचिद् विष्वक्सेनात् सर्वमेतत् प्रतीहि,प्राणियोंका अन्तकाल आनेपर साक्षात् श्रीकृष्ण ही मृत्युरूप बन जाते हैं। ये धर्मके सनातन रक्षक हैं। जो बात बीत चुकी है तथा जिसका अभी कोई पता नहीं है, वे सब श्रीकृष्णसे ही प्रकट होते हैं, यह निश्चितरूपसे जान लो
mṛtyuś caiva prāṇinām antakāle sākṣāt kṛṣṇaḥ śāśvato dharmavāhaḥ | bhūtaṃ ca yac ceha na vidyā kiṃcid viṣvaksenāt sarvam etat pratīhi ||
เมื่อถึงวาระสุดท้ายของสรรพชีวิต ความตายเองย่อมปรากฏเป็นพระกฤษณะโดยตรง; พระองค์ทรงเป็นผู้ทรงธรรมนิรันดร์. สิ่งที่ล่วงไปแล้ว และสิ่งที่ในที่นี้ยังไม่เป็นที่รู้แจ้ง จงรู้ให้แน่ชัดว่า ทั้งหมดนั้นล้วนปรากฏมาจากวิศวักเสนะ (พระกฤษณะ) เท่านั้น.
भीष्म उवाच
Educational Q&A
The verse teaches that the ultimate power encountered at death is not separate from the Supreme—Kṛṣṇa himself. As the eternal sustainer of dharma, he governs both what is already known (the past) and what remains unknown, implying that all events and knowledge arise under divine sovereignty.
Bhīṣma, instructing on dharma in the Anuśāsana Parva, identifies Kṛṣṇa with Death at the end-time of beings and affirms Kṛṣṇa (as Viṣvaksena) as the source from whom all manifested and unmanifested/unknown matters proceed.