Shloka 40
स पञ्चाधा पञ्चजनोपपन्नं संचोदयन् विश्वमिदं सिसुक्षु: । ततश्चलकारावनिमारुतौ च खं ज्योतिरम्भश्ष॒ तथैव पार्थ
sa pañcadhā pañcajanopapannaṃ saṃcodayan viśvam idaṃ sisukṣuḥ | tataś calakārāvanimārutau ca khaṃ jyotir ambhaś ca tathaiva pārtha kuntīkumarāḥ |
ภีษมะกล่าวว่า—โอ กุนตีบุตร! ด้วยพระประสงค์จะก่อกำเนิดจักรวาลนี้พร้อมหมู่สัตว์ทั้งห้าจำพวก พระผู้เป็นแรงขับสูงสุดทรงดำรงเป็นห้าประการ ทรงขับเคลื่อนโลกและทรงให้สรรพชีวิตอยู่ใต้พระอำนาจ แล้วจึงทรงสร้างตามลำดับซึ่งมหาภูตทั้งห้า คือ แผ่นดิน น้ำ ไฟ/แสง ลม และอากาศ (อากาศธาตุ)
भीष्म उवाच
Educational Q&A
The verse teaches that the universe and its diverse orders of beings arise from a single governing principle that impels and sustains creation. The five great elements are produced in an ordered sequence, implying a cosmos structured by law and purpose—an ethical-metaphysical backdrop for dharma.
Bhishma, instructing the Pandavas (addressing Arjuna as Partha), explains a doctrine of creation: the Supreme creator, intending to manifest the world, brings forth the five elements and thereby supports the five classes of beings (gods, asuras, humans, ancestors, and animals).