Shloka 31
ज्योतींषि शुक्लानि हि सर्वलोके त्रयो लोका लोकपालास्त्रयश्न । त्रयो5ग्नयो व्याहृतयश्न तिस्र: सर्वे देवा देवकीपुत्र एव
jyotīṁṣi śuklāni hi sarvaloke trayo lokā lokapālāś ca trayaḥ | trayo 'gnayo vyāhṛtayaś ca tisraḥ sarve devā devakīputra eva || viśvāvāsaṁ nirguṇaṁ vāsudevaṁ saṅkarṣaṇaṁ jīvabhūtaṁ vadanti | tataḥ pradyumnam aniruddhaṁ caturtham ājñāpayaty ātmayonir mahātmā ||
ภีษมะกล่าวว่า—ในสรรพโลก แสงอันบริสุทธิ์ผ่องใสทั้งปวงคือพระองค์; สามโลกคือพระองค์; ผู้พิทักษ์สามโลกก็คือพระองค์. ไฟศักดิ์สิทธิ์ทั้งสามคือพระองค์ และวาจาศักดิ์สิทธิ์สามประการ (ภูห์ ภุวห์ สวห์) ก็คือพระองค์; แม้เทพทั้งปวงก็มิใช่อื่น นอกจากโอรสแห่งเทวคีผู้นั้น. เขาทั้งหลายกล่าวถึงพระองค์ว่า “วาสุเทวะ”—ผู้ค้ำจุนจักรวาล ผู้พ้นคุณลักษณะ—และว่า “สังกรษณะ” ผู้เป็นหลักแห่งชีวิต. จากพระองค์ปรากฏประทยุมน์และอนิรุทธ; มหาตมันผู้บังเกิดจากตนเองทรงบัญชาและแผ่ขยายพระองค์เป็นภาวะเหล่านั้น.
भीष्म उवाच
Educational Q&A
The verse teaches a theological and ethical vision of unity: the many cosmic structures revered in Vedic religion—worlds, guardians, fires, sacred utterances, and even the gods—are ultimately grounded in and identified with one supreme reality, here named Krishna/Vāsudeva. This supports a dharmic ethic of single-minded devotion and reverence, seeing the divine as the inner essence of all sacred forms rather than competing powers.
In Anuśāsana Parva, Bhishma continues instructing Yudhiṣṭhira on dharma and sacred knowledge. Here he offers a praise-identification (stuti) of Krishna as the cosmic source, aligning Vedic categories with Krishna and mentioning further divine manifestations (Saṅkarṣaṇa, Pradyumna, Aniruddha) to express how the one Lord unfolds as many.