Shloka 18
अतः: पर प्रवक्ष्यामि लोकानां कर्मसाक्षिण:
ataḥ paraṃ pravakṣyāmi lokānāṃ karmasākṣiṇaḥ
ภีษมะกล่าวว่า “เพราะฉะนั้น บัดนี้เราจักกล่าวถึงผู้เป็นพยานแห่งกรรมของสรรพโลก แม้มิปรากฏแก่ตา แต่ย่อมเฝ้าดูการกระทำอันเป็นกุศลและอกุศลของสรรพสัตว์อยู่เนืองนิตย์ และรู้ความจริงแห่งยัญพิธี ทาน และความดีงาม นามของท่านทั้งหลายคือ มฤตยู (ความตาย), กาละ (กาลเวลา), วิศเวเทวะ และปิตฤผู้มีรูป. นอกจากนี้ เหล่ามุนีผู้ทรงตบะ และมหาฤษีผู้สำเร็จซึ่งมุ่งมั่นในตบะและโมกษะ ก็ทอดพระเนตรสรรพโลกด้วยสายตาเกื้อกูล. ท่านทั้งปวงย่อมประทานผลอันเป็นมงคลแก่ผู้คนที่สาธยายและสรรเสริญพระนามของท่าน”
भीष्म उवाच
Educational Q&A
Actions are not morally private: unseen cosmic principles and divine/ancestral beings (and also realized sages) continually witness beings’ good and bad deeds. Remembering and honoring these witnesses—especially through name-recitation—supports ethical living and yields auspicious results.
In the Anuśāsana Parva, Bhīṣma continues instructing Yudhiṣṭhira on dharma. Here he introduces a set of ‘witnesses of karma’—Mṛtyu, Kāla, the Viśvedevas, and the Pitṛs—and adds that ascetics and perfected seers also watch the world with goodwill, granting benefits to those who praise them.