Shloka 70
महर्षि: कपिलाचार्य: कृतज्ञों मेदिनीपति: । त्रिपदखस्रिदशाध्यक्षो महाशुड्र: कृतान्तकृत्
mahārṣiḥ kapilācāryaḥ kṛtajño medinīpatiḥ | tripad tridaśādhyakṣo mahāśṛṅgī kṛtāntakṛt ||
ภีษมะกล่าวว่า: “พระองค์คือมหาฤๅษีกปิละ อาจารย์ผู้ทรงเกียรติ; กฤตัชญะ ผู้ถือว่าการปรนนิบัติของภักตะเป็นหนี้บุญคุณ; เมทินีปติ เจ้าแห่งแผ่นดิน; ตริปทะ รูปจักรวาลผู้แผ่ครอบคลุมสามโลก; ตริดศาธยักษะ ผู้เป็นใหญ่เหนือเหล่าเทวะ; มหาศฤงคะ ผู้มีเขาอันยิ่งใหญ่; และ กฤตานตกฤต ผู้ทำให้กรรมทั้งปวงถึงความสิ้นสุดแก่ผู้ระลึกถึงพระองค์.”
भीष्म उवाच
Educational Q&A
The verse strings together honorific epithets to present the divine as simultaneously teacher (Kapila), sovereign (lord of earth and gods), cosmic pervader (tripad), and liberator (kṛtāntakṛt). Ethically, it highlights gratitude (kṛtajña) as a divine quality—valuing devotees’ service and responding with protection and release from the bondage of action.
Bhīṣma is describing the Lord through a litany of names and attributes. The passage functions as praise and identification: it situates the deity as the source of wisdom (Kapila/Sāṅkhya), ruler of cosmic orders (earth, gods, three worlds), and the power that ends karmic consequences for those who remember and worship.