Shloka 36
धर्मनिन्दा–धर्मोपासनाफलम् तथा साध्वाचारलक्षणम्
Fruits of Disparaging vs. Observing Dharma; Marks of Good Conduct
ददाति यजते यज्जैः समृद्धैराप्तदक्षिणै: । अधीत्य स्वर्गमन्विच्छंस्त्रेताग्निशरण: सदा,क्षत्रियकुलमें उत्पन्न हुआ वह वैश्य जन्मसे ही क्षत्रियोचित संस्कारसे सम्पन्न हो उपनयनके पश्चात् ब्रह्मचर्यव्रतके पालनमें तत्पर हो सर्वसम्मानित द्विज होता है। वह दान देता है, पर्याप्त दक्षिणावाले समृद्धिशाली यज्ञोंद्वारा भगवानका यजन करता है, वेदोंका अध्ययन करके स्वर्गकी इच्छा रखकर सदा त्रिविध अग्नियोंकी शरण ले उनकी आराधना करता है, दुःखी एवं पीड़ित मनुष्योंको हाथका सहारा देता है, प्रतिदिन प्रजाका धर्मपूर्वक पालन करता है, स्वयं सत्यपरायण होकर सत्यपूर्ण व्यवहार करता है तथा दर्शनसे ही सबके लिये सुखद होता है, वही श्रेष्ठ क्षत्रिय अथवा राजा है
dadāti yajate yajjaiḥ samṛddhair āptadakṣiṇaiḥ | adhītya svargam anvicchaṁs tretāgniśaraṇaḥ sadā ||
เขาย่อมให้ทาน; บูชาพระเป็นเจ้าด้วยยัญพิธีอันรุ่งเรือง พร้อมทักษิณาอันสมควรแก่พราหมณ์ผู้ประกอบพิธี ครั้นศึกษาเวทแล้ว ปรารถนาสวรรค์ เขาย่อมอาศัยไตรอัคนี—ไฟศักดิ์สิทธิ์ทั้งสาม—อยู่เนืองนิตย์ และธำรงการบูชาให้มั่นคง ความประพฤติเช่นนี้แลเป็นเครื่องหมายแห่งกษัตริย์ผู้ประเสริฐ ผู้ซึ่งการปกครองและวินัยตนตั้งอยู่บนเวทวิทยา ทานธรรม และความรับผิดชอบต่อพิธีกรรมอย่างสม่ำเสมอ।
श्रीमहेश्वर उवाच
Educational Q&A
The verse defines exemplary royal/kshatriya conduct through three pillars: generosity (dāna), Vedic sacrifice with proper dakṣiṇā (yajña done rightly), and disciplined Vedic life centered on the maintenance of the three sacred fires—actions pursued with an eye to dharma and the promised fruit of svarga.
In Anuśāsana Parva’s instructional setting, Maheśvara is describing the traits that qualify someone as a superior kshatriya/king. The focus is not on battle but on the ruler’s ritual obligations, learning, and public-spirited virtue as standards of legitimacy and excellence.