Shloka 21
उमादेवी बोलीं--भगवन्! सर्वभूतेश्वर! समस्त प्राणियोंद्वारा वन्दित महेश्वर! ज्ञानगोष्ठियोंमें मुनि-समुदायका जो धर्म निश्चित किया गया है, उसे बताइये ।। सिद्धिवादेषु संसिद्धास्तथा वननिवासिन: । स्वैरिणो दारसंयुक्तास्तेषां धर्म: कथं स्मृत:,ज्ञानगोष्ठियोंमें जो सम्यक् सिद्ध बताये गये हैं, वे वनवासी मुनि कोई तो एकाकी ही स्वच्छन्द विचरते हैं, कोई पत्नीके साथ रहते हैं। उनका धर्म कैसा माना गया है?
umādevī uvāca—bhagavan sarvabhūteśvara samasta-prāṇibhir vandita maheśvara jñāna-goṣṭhīṣu munisamūhena yo dharmaḥ niścitaḥ sa me brūhi. siddhivādeṣu saṃsiddhās tathā vana-nivāsinaḥ; svairiṇo dāra-saṃyuktās teṣāṃ dharmaḥ kathaṃ smṛtaḥ?
พระนางอุมาเทวีตรัสว่า “ข้าแต่พระผู้เป็นเจ้า ผู้เป็นจอมแห่งสรรพสัตว์ ผู้เป็นมหेशวรที่สรรพชีวิตทั้งปวงนอบน้อม—ขอพระองค์ทรงบอกกฎแห่งธรรมที่หมู่ฤๅษีได้วินิจฉัยไว้ในการสนทนาว่าด้วยญาณ. เพราะในหมู่ผู้ที่กล่าวกันว่าสำเร็จสมบูรณ์ในคัมภีร์ว่าด้วยความสำเร็จ และในหมู่นักบวชผู้พำนักป่า บางท่านเที่ยวไปโดยเสรีลำพัง บางท่านอยู่ร่วมกับภรรยา—ธรรมของคนเหล่านั้นพึงเข้าใจอย่างไร?”
श्रीमहेश्वर उवाच
Educational Q&A
The verse frames a dharma-question about legitimate modes of ascetic life: whether perfected forest-dwellers who roam alone and those who live with a wife can both be considered righteous, and by what standard their conduct is judged in learned tradition.
Umā (Pārvatī) addresses Maheśvara (Śiva) and asks him to explain the dharma established by sages in knowledge-assemblies, specifically concerning accomplished ascetics—some solitary wanderers and some living in the forest with spouses.