Shloka 113
Rudra-Śiva: Names, Two Natures, and the Logic of Epithets (रुद्रनाम-बहुरूपत्व-प्रकरणम्)
विषयभोगोंसे निवृत्त रहना, गोरसका आहार करना, शमके साधनमें प्रेम रखना, खुले मैदान चबूतरेपर सोना, योगका अभ्यास करना, साग-पातका सेवन करना, फल-मूल खाकर रहना, वायु, जल और सेवारका आहार करना--ये ऋषियोंके नियम हैं। इनका पालन करनेसे वे अजित--सर्वश्रेष्ठ गतिको प्राप्त करते हैं ।।
viṣayabhogebhyo nivṛttir, gorasāhāraḥ, śamasādhanaprema, vivṛte kṣetre caṭvare śayanaṃ, yogābhyāsaḥ, śākapatrasevanaṃ, phalamūlāśanaṃ, vāyu-jala-sevāra-āhāraś ca—ete ṛṣīṇāṃ niyamāḥ; etān anutiṣṭhanto ’jitāṃ (ajitāṃ) paramāṃ gatiṃ prāpnuvanti. vidhūme sannamusale vyaḍrāre bhuktavajjane | atītapātrasañcāre kāle vigatabhikṣuke ||
การละเว้นจากความเพลิดเพลินแห่งอายตนะ การยังชีพด้วยโครส (อาหารจากน้ำนม) การรักใคร่ในสาธนะของความสงบ (ศมะ) การนอนกลางลานโล่งหรือบนชานยกพื้น การฝึกโยคะ การกินผักใบเขียว การอยู่ด้วยผลไม้และรากไม้ และการยังชีพด้วยลม น้ำ และสิ่งที่ได้มาจากการรับใช้—เหล่านี้คือวัตรของเหล่าฤๅษี ผู้รักษาวัตรเหล่านี้ย่อมบรรลุคติอันสูงสุดซึ่งไม่อาจพิชิตได้ และยังพรรณนาถึงความเคร่งครัดนั้นว่า—กินในที่ไร้ควัน มีเพียงครกสากอย่างเรียบง่าย ไร้เสียงตำข้าว พกภาชนะเก่าเดินไปมา ในยามที่ผู้ขอทานก็ออกขอทานเสร็จและจากไปแล้ว
श्रीमहेश्वर उवाच
Educational Q&A
The verse teaches disciplined renunciation: restraining the senses, adopting simple and pure sustenance, cultivating inner calm, and practicing yoga. Such regulated living is presented as a dharmic path leading to the ‘unconquered’ highest goal (paramā gati), i.e., liberation or the supreme spiritual state.
Śrī Mahēśvara is instructing about the niyamas (observances) followed by ṛṣis. He lists concrete practices—diet, sleeping arrangements, and yogic discipline—and then indicates that these austerities characterize a life of renunciation and lead to the highest attainment.