Shloka 56
Śiva-nāmānukīrtana-prastāvaḥ
Prologue to the praise of Śiva and the Upamanyu testimony
वाय्वाहारैरम्बुपैर्जप्यनित्यै: सम्प्रक्षालैयोंगिभिर्ध्याननित्यै: । धूमप्राशैरूष्मपै: क्षीरपैश्न संजुष्टं च ब्राह्मणेन्द्रै: समन्तात्,वहाँ चारों ओर श्रेष्ठ ब्राह्मण निवास करते थे। उनमेंसे कुछ लोग केवल वायु पीकर रहते थे। कुछ लोग जल पीकर जीवन धारण करते थे। कुछ लोग निरन्तर जपमें संलग्न रहते थे। कुछ साधक मैत्री-मुदिता आदि साधनाओंद्वारा अपने चित्तका शोधन करते थे। कुछ योगी निरन्तर ध्यानमग्न रहते थे। कोई अग्निहोत्रका धूआँ, कोई गरम-गरम सूर्यकी किरणें और कोई दूध पीकर रहते थे
vāyvāhārair ambupair japyānityaiḥ samprakṣālair yogibhir dhyānanityaiḥ | dhūmaprāśair ūṣmapaiḥ kṣīrapaiś ca saṃjuṣṭaṃ ca brāhmaṇendraiḥ samantāt ||
สถานที่นั้นมีพราหมณ์ผู้ประเสริฐพำนักอยู่โดยรอบทุกทิศ บางท่านดำรงชีพด้วยลมเป็นอาหาร บางท่านอยู่ได้ด้วยการดื่มน้ำ บางท่านตั้งมั่นในญปะ คือการสาธยายมนตร์อยู่มิได้ขาด บางนักบำเพ็ญเพียรชำระจิตด้วยวัตรแห่งความสะอาดภายใน ส่วนโยคีทั้งหลายก็จมอยู่ในสมาธิเป็นนิตย์ อีกพวกหนึ่งดำรงชีพด้วยควันจากไฟบูชา ด้วยความร้อนแห่งตบะ หรือด้วยน้ำนม—ทุกคนล้วนแสดงธรรมให้ประจักษ์ด้วยความสำรวมและการข่มใจตน
वासुदेव उवाच
Educational Q&A
The verse highlights dharma expressed through disciplined living: restraint in food and comfort, steady japa and meditation, and inner purification. It presents multiple legitimate ascetic modes, emphasizing sincerity and self-control rather than a single uniform practice.
Vāsudeva describes a place (or setting) densely inhabited by eminent Brahmins and yogins. He lists the varied austerities they practice—living on air, water, milk, sacrificial smoke, or heat—along with constant japa, meditation, and mental purification.