Shloka 22
Vānaprastha-dharma and Tapas: Śiva–Umā Saṃvāda
Forest-Stage Discipline and Austerity
"प्रथम पिण्ड किसे देना चाहिये? दूसरा पिण्ड किसे प्राप्त होता तथा तीसरे पिण्डपर किसका अधिकार माना गया है? यह सब कुछ मैं जानना चाहता हूँ” ।।
bhīṣma uvāca | prathamaṁ piṇḍaṁ kise denā cāhiye? dvitīyaḥ piṇḍaḥ kise prāptaḥ bhavati tathā tṛtīya-piṇḍe kasya adhikāraḥ manyate? etat sarvaṁ ahaṁ jñātum icchāmi || śraddadhānena dūtena bhāṣitaṁ dharma-saṁhitam | pūrva-sthāḥ tri-daśāḥ sarve pitaraḥ pūjyāḥ khe-caram, tasya śraddhālu deva-dūtasya evaṁ dharma-yukta-bhāṣaṇe pūrva-diśi sthitāḥ sarve devāḥ pitaraś ca taṁ ākāśa-cāriṇaṁ puruṣaṁ praśaṁsantaḥ ūcuḥ ||
“ปิณฑะก้อนแรกควรถวายแก่ผู้ใด? ก้อนที่สองผู้ใดได้รับ และก้อนที่สามถือเป็นสิทธิของผู้ใด? เราปรารถนาจะรู้ทั้งหมดนี้” ครั้นทูตผู้เปี่ยมศรัทธากล่าวถ้อยคำอันสอดคล้องแก่ธรรมแล้ว เหล่าเทพและหมู่ปิตฤผู้ควรบูชา ซึ่งสถิต ณ ทิศบูรพา ต่างสรรเสริญบุรุษผู้เหินเวหานั้นแล้วจึงตอบว่า
भीष्म उवाच
Educational Q&A
The verse frames a dharma-question about correct ritual entitlement in śrāddha: the ordered offering of piṇḍas is not arbitrary but governed by duty and rightful claim (adhikāra), and faithful, dharma-aligned speech is affirmed by higher beings (gods and Pitṛs).
Bhishma asks for clarification on who should receive the first, second, and third piṇḍa offerings. After a devoted messenger speaks in a dharma-consistent manner, the gods and ancestral spirits in the eastern quarter praise the sky-moving figure and prepare to answer.