Shloka 16
Umā’s Inquiry and the Manifestation of the Third Eye (उमा–प्रश्नः तृतीयनेत्रोत्पत्तिः)
(अग्निसंरक्षणपरा गृहशुद्धि च कारये । कुमारान् पालये नित्यं कुमारी परिशिक्षये ।।
agnisaṁrakṣaṇaparā gṛhaśuddhiṁ ca kāraye | kumārān pālaye nityaṁ kumārī pariśikṣaye || ātmapriyāṇi hitvāpi garbhasaṁrakṣaṇe ratā | bālānāṁ varjaye nityaṁ śāpaṁ kopaṁ pratāpanam || avikṣiptāni dhānyāni nānnavikṣepaṇaṁ gṛhe | ratnavat spṛhaye gehe gāvaḥ sayavasodakāḥ || samudgamya ca śuddhāhaṁ bhikṣāṁ dadyāṁ dvijātiṣu || pravāsaṁ yadi me yāti bhartā kāryeṇa kenacit | maṅgalair bahubhir yuktā bhavāmi niyatā tadā ||
ข้าพเจ้ามุ่งมั่นพิทักษ์ไฟศักดิ์สิทธิ์แห่งเรือน และรักษาความบริสุทธิ์ของบ้านด้วยการชำระล้างเป็นนิตย์ ข้าพเจ้าดูแลบุตรทุกวัน และอบรมกุลธิดาให้รู้หน้าที่และจรรยาของสตรี แม้ต้องละอาหารที่ตนโปรด ข้าพเจ้าก็ยังตั้งใจคุ้มครองครรภ์อยู่เสมอ การสาปแช่งลูก การโกรธเกรี้ยวใส่เขา หรือการทรมานเขาไม่ว่าประการใด—ข้าพเจ้าได้ละทิ้งเสียตลอดกาล ในเรือนของข้าพเจ้าไม่เคยโปรยพืชธัญญาหาร ไม่เคยทำให้อาหารกระจัดกระจายด้วยความประมาท ข้าพเจ้าดูแลโคในเรือน ให้หญ้าและน้ำจนพอใจ ปรารถนาจะคุ้มครองความปลอดภัยของมันดุจรักษาแก้วมณี และเมื่ออยู่ในภาวะบริสุทธิ์ ข้าพเจ้าจะก้าวออกไปถวายทานแก่ทวิชะ หากสามีของข้าพเจ้าออกเดินทางด้วยเหตุแห่งงานใด ข้าพเจ้าจะดำรงตนด้วยวินัยและความสำรวม ประกอบมงคลกรรมหลากหลายเพื่อความผาสุกของท่าน
भीष्म उवाच
Educational Q&A
The verse presents an ideal of household ethics: protect the sacred fire and maintain cleanliness, nurture children with patience (without curses or harshness), safeguard pregnancy through self-denial, avoid wasting food, care for cows as precious dependents, and give alms to the twice-born while observing purity and disciplined auspicious conduct—especially during the husband’s absence.
In Bhishma’s discourse on dharma, a woman’s exemplary domestic conduct is described in the first person: she recounts her daily responsibilities—ritual care, household purification, child-rearing, instruction of girls, restraint in speech and anger, careful management of food, attentive care of cows, and charitable giving—then adds that when her husband travels for work she remains self-controlled and engaged in auspicious observances.