Anushasana Parva Adhyaya 125 Shloka 1 - Mahabharata | Thai | Vedapath

Vyasa

←Previous Verse

Next Verse→

Shloka 1

Sāma (Sāntva) and Dāna: The Brāhmaṇa’s Conciliatory Release from a Rākṣasa

Devanagari script

- आदरणीय पुरुषके चरणोंको हाथसे पकड़कर जो नमस्कार किया जाता है

Transliteration

bhīṣma uvāca | evam uktaḥ pratyuvāca maitreyaḥ karmapūjakaḥ | atyantaśrīmati kule jātaḥ prājño bahuśrutaḥ ||

Translation

การนอบน้อมโดยใช้มือจับที่พระบาทของผู้ควรเคารพแล้วทำความคำนับ เรียกว่า ‘อภิวามน’ (abhivādana); ส่วนการประนมมือเป็นอัญชลี นำแตะที่หน้าผาก แล้วก้มศีรษะต่อหน้าผู้ควรบูชา เรียกว่า ‘ประณาม’ (praṇāma) ภีษมะกล่าวว่า—เมื่อถูกกล่าวดังนั้นแล้ว ไมเตรยะผู้บูชากรรมอันชอบธรรมจึงตอบ เขาเกิดในตระกูลมั่งคั่งยิ่ง เป็นผู้มีปัญญาและสดับตรับฟังมาก

Word by Word

भीष्मःBhishma

उवाचsaid

एवम्thus

उक्तःhaving been addressed / spoken to

प्रत्युवाचreplied

मैत्रेयःMaitreya

कर्मपूजकःone who worships/values action (ritual works)

अत्यन्तश्रीमतिin a very prosperous (wealthy) [family]

कुलेin a family

जातःborn

प्राज्ञःwise

बहुशुतःmuch-learned (having heard/learned much)

Speaker

भीष्म उवाच

Characters & Entities

Bhishma

Maitreya

Character Dynamics

Dharma Sankata (Moral Dilemma)

Verse Rasa (Emotional Essence)

Philosophical Teaching

Political Layer

Geographic Context

Meter (Chandas)

Sandhi Notes

Educational Q&A

What is the core teaching?

The verse introduces Maitreya as a model of dharmic character—devoted to right action, wise, and learned—implying that ethical authority rests on conduct and knowledge rather than mere birth or wealth.

What is happening in the narrative?

Bhishma reports that after being addressed, the sage Maitreya responds; the line functions as a narrative transition and a brief characterization of Maitreya before his counsel unfolds.