Previous Verse
Next Verse

Shloka 6

Dāna–Tapaḥ Praśaṃsā and Gṛhastha-Upadeśa

Maitreya

भीष्म उवाच सो<प्यरण्यमनुप्राप्य पुनरेव युधिष्ठिर । महर्षेर्वचनं श्रुत्वा प्रजा धर्मेण पाल्य च,भीष्मजी कहते हैं--नृपश्रेष्ठ युधिष्ठिर! वह भूतपूर्व कीट महर्षि वेदव्यासका वचन सुनकर धर्मके अनुसार प्रजाका पालन करने लगा। तत्पश्चात्‌ वह पुनः वनमें जाकर थोड़े ही समयमें परलोकवासी हो प्रजापालनरूप धर्मके प्रभावसे ब्राह्मण-कुलमें जन्म पा गया

bhīṣma uvāca: so 'py araṇyam anuprāpya punar eva yudhiṣṭhira | maharṣer vacanaṃ śrutvā prajā dharmeṇa pālya ca ||

ภีษมะกล่าวว่า “โอ้ยุธิษฐิระ ผู้ประเสริฐในหมู่กษัตริย์! สัตว์น้อยซึ่งครั้งหนึ่งเคยเป็นหนอนนั้นกลับไปถึงป่าอีกครา ครั้นได้สดับถ้อยคำของมหาฤๅษีแล้ว ก็ปกครองและคุ้มครองประชาราษฎร์ตามธรรมะ ต่อมามันกลับคืนสู่พงไพรอีกครั้ง และไม่นานก็ไปสู่ปรโลก; ด้วยอานุภาพแห่งธรรมะในการพิทักษ์ประชา จึงได้บังเกิดใหม่ในตระกูลพราหมณ์”

भीष्मःBhishma
भीष्मः:
Karta
TypeNoun
Rootभीष्म
FormMasculine, Nominative, Singular
उवाचsaid
उवाच:
TypeVerb
Rootवच्
FormPerfect, Third, Singular, Parasmaipada
सःhe
सः:
Karta
TypePronoun
Rootतद्
FormMasculine, Nominative, Singular
अपिalso/even
अपि:
TypeIndeclinable
Rootअपि
अरण्यम्forest
अरण्यम्:
Karma
TypeNoun
Rootअरण्य
FormNeuter, Accusative, Singular
अनुप्राप्यhaving reached
अनुप्राप्य:
TypeVerb
Rootअनु-प्र-आप्
Formल्यप् (absolutive/gerund), Parasmaipada (usage)
पुनःagain
पुनः:
TypeIndeclinable
Rootपुनः
एवindeed/just
एव:
TypeIndeclinable
Rootएव
युधिष्ठिरO Yudhishthira
युधिष्ठिर:
TypeNoun
Rootयुधिष्ठिर
FormMasculine, Vocative, Singular
महर्षेःof the great sage
महर्षेः:
TypeNoun
Rootमहर्षि
FormMasculine, Genitive, Singular
वचनम्word/statement
वचनम्:
Karma
TypeNoun
Rootवचन
FormNeuter, Accusative, Singular
श्रुत्वाhaving heard
श्रुत्वा:
TypeVerb
Rootश्रु
Formक्त्वा (absolutive/gerund)
प्रजाःsubjects/people
प्रजाः:
Karma
TypeNoun
Rootप्रजा
FormFeminine, Accusative, Plural
धर्मेणby/according to dharma
धर्मेण:
Karana
TypeNoun
Rootधर्म
FormMasculine, Instrumental, Singular
पाल्यhaving protected/ruled
पाल्य:
TypeVerb
Rootपाल्
Formल्यप् (absolutive/gerund), Parasmaipada (usage)
and
:
TypeIndeclinable
Root

भीष्म उवाच

B
Bhīṣma
Y
Yudhiṣṭhira
M
Mahārṣi (Vyāsa, implied by context)
A
Araṇya (forest)
P
Prajā (subjects/people)
B
Brāhmaṇa-kula (Brahmin lineage, as rebirth outcome)