Shloka 12
Dāna–Tapaḥ Praśaṃsā and Gṛhastha-Upadeśa
Maitreya
भीष्म उवाच भगवद्धचनातू् कीटो ब्राद्ाण्यं प्राप्प दुर्लभम्
bhīṣma uvāca—bhagavad-vacanāt tu kīṭo brāhmaṇyaṁ prāpya durlabham; (sa) pṛthivīṁ śataśo yajñayūpair aṅkitavān. tadanantaram brahmavettṝṇāṁ śreṣṭhaḥ san brahma-sālokyaṁ prāptaḥ, brahmalokaṁ gatvā sanātanaṁ brahma prāpnoti.
ภีษมะกล่าวว่า “ข้าแต่พระราชา ตามถ้อยคำของภควานวยาสะ สัตว์ที่ครั้งหนึ่งเป็นเพียงหนอนนั้นได้บรรลุฐานะพราหมณ์อันหาได้ยาก แล้วได้ทำให้แผ่นดินมีรอยหมายด้วยเสายัญญะนับร้อย ประกอบมหายัญญะทั้งหลาย ครั้นต่อมาเป็นผู้เลิศในหมู่นักรู้พรหมัน จึงได้บรรลุพรหมสาโลกยะ—ไปถึงพรหมโลกและรู้แจ้งพรหมันอันนิรันดร์”
भीष्म उवाच
Educational Q&A
Even one of the lowest origins (a former ‘worm’) can, through accumulated merit, right conduct, and ultimately Brahman-knowledge, rise to the highest spiritual attainment—showing the Mahabharata’s emphasis on transformation through dharma and realization.
Bhishma recounts Vyasa’s authoritative tradition: a being formerly a worm attains rare brahmin status, performs many great sacrifices (symbolized by hundreds of yajña-posts across the earth), and then surpasses ritual merit by becoming a foremost knower of Brahman, reaching Brahmaloka and realizing the eternal Brahman.