Shloka 18
Bhaṅgāśvanopākhyāna — On comparative affection in strī–puruṣa union (भङ्गाश्वनोपाख्यानम्)
अथोवाच स राजर्षि: स्त्रीभूतो वदतां वर:
atho'vāca sa rājarṣiḥ strībhūto vadatāṁ varaḥ | tatra strīrūpadhārī vaktṝṇāṁ śreṣṭho rājarṣiḥ bhaṅgāsvana uvāca — “ahaṁ svayā senayā parivṛtaḥ mṛgayāṁ kartuṁ nirgataḥ; kintu daivapreritena bhrāntacittena bhayānakaṁ vanaṁ praviṣṭavān.”
ครั้นแล้วราชฤๅษีผู้นั้น—แปรเป็นสตรีและเป็นยอดแห่งผู้กล่าวถ้อยคำ—ได้กล่าวขึ้น ณ ที่นั้น ราชฤๅษีภังคัสวะนะผู้ทรงสวมรูปสตรีประกาศว่า “เรายกออกไปล่าสัตว์ โดยมีกองทัพของตนแวดล้อม; แต่ด้วยแรงดลแห่งชะตา จิตเราหลงผิด จึงพลัดเข้าไปในพงไพรอันน่ากลัว”
भीष्म उवाच
Educational Q&A
The verse frames a moral causality: royal power and intention do not guarantee right outcomes when the mind becomes confused; ‘daiva’ (fate/divine dispensation) and inner delusion can divert one into danger. It prepares the ethical reflection that actions like hunting and indulgence, when joined with heedlessness, can lead to unforeseen consequences and a turning point in one’s dharmic life.
Bhishma introduces the speech of the royal sage Bhangasvana, who is presently in a woman’s form. Bhangasvana begins recounting how, while going out to hunt surrounded by his troops, he became mentally bewildered under the influence of fate and wandered into a frightening forest—setting up the events that follow in his story.