Shloka 28
Ahiṃsā as Threefold Restraint (Mind–Speech–Action) and the Ethics of Consumption
ब॒हस्पतिरुवाच अन्नमश्नन्ति यद् देवा: शरीरस्था नरेश्वर । पृथिवी वायुराकाशमापो ज्योतिर्मनस्तथा,बृहस्पतिजीने कहा--शुद्धात्मन! नरेश्वर! राजेन्द्र! इस शरीरमें स्थित पृथ्वी, जल, अन्न, वायु, आकाश और मनके अधिष्ठाता देवता जो अन्न भक्षण करते हैं और उस अन्नसे मनसहित वे पाँचों भूत जब पूर्ण तृप्त होते हैं, तब महान् रेतस् (वीर्य) की उत्पत्ति होती है
bṛhaspatir uvāca | annam aśnanti yad devāḥ śarīrasthā nareśvara | pṛthivī vāyur ākāśam āpo jyotir manas tathā |
พระพฤหัสปติกล่าวว่า “โอ้พระราชา เทวะผู้สถิตในกาย—ผู้กำกับธาตุดิน น้ำ อาหาร ลม อากาศ ธาตุไฟ/แสง และจิต—ย่อมรับเอาอาหารที่กินเข้าไป เมื่อด้วยอาหารนั้น ธาตุภายในทั้งหลายพร้อมด้วยจิตอิ่มเอมสมบูรณ์แล้ว ‘เรตัส’ อันยิ่งใหญ่ คือพลังแห่งเชื้อกำเนิด (วีรยะ) จึงบังเกิดขึ้น”
युधिछिर उवाच
Educational Q&A
Food is not merely physical intake; it is an offering that sustains the presiding powers of the elements within the body. When nourishment is proper and balanced, the elements and mind become satisfied, producing vitality and generative potency—implying that ethical living includes disciplined, wholesome eating and restraint.
In Anuśāsana Parva, Bṛhaspati instructs the king (addressed as nareśvara) on inner physiology and dharma: he explains how the body’s elemental deities ‘consume’ the food eaten, and how their satisfaction leads to the arising of retas (vital generative essence).