Shloka 216
Ahiṃsā as Threefold Restraint (Mind–Speech–Action) and the Ethics of Consumption
बुद्धिरात्मा च सहिता धर्म पश्यन्ति नित्यदा | बृहस्पतिजीने कहा--धर्मराज! पृथ्वी, जल, अग्नि, वायु, आकाश, मन, यम, बुद्धि और आत्मा--ये सब सदा एक साथ मनुष्यके धर्मपर दृष्टि रखते हैं
buddhir ātmā ca sahitā dharma paśyanti nityadā |
ปัญญาและอาตมันเมื่อรวมเป็นหนึ่ง ย่อมเพ่งดูธรรมของบุคคลอยู่เนืองนิตย์ และในคำสั่งสอนนั้น พระพฤหัสบดีได้กล่าวแก่ธรรมราชว่า—แผ่นดิน น้ำ ไฟ ลม อากาศ ใจ ยม ปัญญา และอาตมัน—ทั้งหมดนี้ล้วนเป็นพยานร่วมกันอยู่เสมอ คอยจับตาดูความประพฤติในธรรมของมนุษย์
युधिछिर उवाच
Educational Q&A
Dharma is never private: one’s own intellect and inner Self, along with cosmic and moral forces, continually witness conduct. This frames ethical life as accountability before both inner conscience and universal order.
In Anuśāsana Parva’s instruction on righteous living, Yudhiṣṭhira speaks, and the discourse (attributed here to Bṛhaspati) emphasizes that the elements and inner faculties—culminating in buddhi and ātman—observe human actions, urging steadfast adherence to dharma.