Shloka 3
अहिंसा-आत्मौपम्य-उपदेशः | Instruction on Ahiṃsā and Self-Comparison Ethics
भीष्म उवाच मार्गशीर्षस्य मासस्य चन्द्रे मूलेन संयुते । पादौ मूलेन राजेन्द्र जड्धायामथ रोहिणीम्,भीष्मजीने कहा--राजेन्द्र! मार्गशीर्षमासके शुक्लपक्षकी प्रतिपदाको मूल नक्षत्रसे चन्द्रमाका योग होनेपर चन्द्रसम्बन्धी व्रत आरम्भ करे। चन्द्रमाके स्वरूपका इस प्रकार चिन्तन करना चाहिये। देवता-सहित मूलनक्षत्रके द्वारा उनके दोनों चरणोंकी भावना करे और पिण्डलियोंमें रोहिणीको स्थापित करे
bhīṣma uvāca mārgaśīrṣasya māsasya candre mūlena saṃyute | pādau mūlena rājendra jaḍḍhāyām atha rohiṇīm |
ภีษมะกล่าวว่า “ข้าแต่พระราชา ในเดือนมารคศีรษะ เมื่อพระจันทร์ประกอบร่วมกับนักษัตรมูละ พึงเริ่มจันทรวรต ครั้นเพ่งพินิจรูปแห่งพระจันทร์ พึงกำหนดว่าพระบาททั้งสองสัมพันธ์กับมูละพร้อมหมู่เทพ แล้วจึงวางโรหิณีไว้ ณ น่องทั้งสอง”
भीष्म उवाच
Educational Q&A
The verse teaches disciplined devotion through correct timing (Moon conjoined with Mūla) and structured visualization of the deity (mapping nakṣatras onto the Moon’s limbs), presenting dharma as practice that unites calendar-knowledge, vow-taking, and contemplative focus.
Bhishma instructs the king on how to begin a Chandra-related observance in Mārgaśīrṣa: when the Moon is in Mūla, the practitioner should start the vow and meditate on the Moon’s form, assigning Mūla to the feet and Rohiṇī to the calves as part of the ritual visualization.