Shloka 11
Anuśāsana-parva Adhyāya 112: Dharma as the sole companion; karmic witnesses; rebirth sequences
Bṛhaspati–Yudhiṣṭhira Saṃvāda
इस जगतमें प्रज्ञान ही शरीर-शुद्धिका विशेष साधन है। इसी प्रकार अकिंचनता और मनकी प्रसन्नता भी शरीरको शुद्ध करनेवाले हैं
bhīṣma uvāca — asmin jagati prajñā eva śarīra-śuddheḥ viśeṣa-sādhanam. tathā akiñcanatā ca manasaḥ prasannatā ca śarīraṃ śodhayataḥ.
ในโลกนี้ ปรีชาญาณอันรู้ชัดเป็นเครื่องชำระกายอันประเสริฐยิ่ง; ฉันนั้นแล ความไร้ทรัพย์ไร้ยึดถือ (อากิญจนะ) และความผ่องใสของใจก็เป็นเหตุให้กายบริสุทธิ์
भीष्म उवाच
Educational Q&A
Purity is primarily achieved through inner qualities: wisdom (prajñā), non-possessiveness (akiñcanatā), and mental serenity (prasannatā). These refine the embodied life more effectively than external measures alone.
In the Anushasana Parva’s instruction section, Bhishma continues advising on dharma and right conduct, emphasizing that bodily purity is rooted in ethical and psychological cultivation—clear understanding, detachment, and a calm mind.