Shloka 1083

मानसतीर्थ-शौचप्रशंसा | Praise of the ‘Mental Tīrtha’ and the Marks of Purity

Devanagari script

सुधारसं चोपजीवन्नमृतोपममुत्तमम्‌ | वह दिव्य

Transliteration

sudhārasaṃ copajīvann amṛtopamam uttamam | sa divyaṃ uttamaṃ ca manoharaṃ vimānam āruhya virājate; śatasaṃkhyābhiḥ sundarībhiḥ paripūrṇe mahale sahasra-kalpān nivāsam karoti | tatra devatānāṃ bhojyam amṛta-sadṛśaṃ paramam sudhārasam pītvā sa jīvanaṃ nayati |

Translation

ภีษมะกล่าวว่า—ดำรงชีพด้วยสุธารสอันประเสริฐ ดุจอมฤต เขาพำนักอย่างโอ่อ่า นั่งส่องประกายบนวิมานทิพย์อันเลิศและงดงาม อยู่ในปราสาทที่เต็มไปด้วยนางฟ้านับร้อยตลอดพันกัลป์ ที่นั่นเขาดำเนินชีวิตด้วยการดื่มสุธารสสูงสุด อาหารของเหล่าเทวะ อันเปรียบดังอมฤต

Word by Word

• सुधारसम्: nectar-juice (ambrosial drink)
• सुधारसम्: Karma
• Type: Noun
• Root: सुधा-रस
• Form: Masculine, Accusative, Singular

• च: and
• Type: Indeclinable
• Root: च

• उपजीवन्: living on, subsisting on
• उपजीवन्: Karta
• Type: Verb
• Root: उप-जीव्
• Form: शतृ (present active participle), Masculine, Nominative, Singular

• अमृतोपमम्: like nectar, nectar-like
• अमृतोपमम्: Karma
• Type: Adjective
• Root: अमृत-उपम
• Form: Masculine, Accusative, Singular

• उत्तमम्: excellent, best
• उत्तमम्: Karma
• Type: Adjective
• Root: उत्तम
• Form: Masculine, Accusative, Singular

Speaker

भीष्म उवाच

Characters & Entities

• Bhīṣma
• vimāna (celestial chariot)
• sudhārasa (nectar/ambrosia)
• amṛta
• devatāḥ (gods)
• palace (mahāl/prāsāda)
• beautiful maidens (sundarīḥ)

Educational Q&A

What is the core teaching?

The verse highlights karma-phala: righteous, meritorious conduct yields exalted post-mortem results—long-lasting heavenly residence, divine conveyances, and refined enjoyments symbolized by sudhā-rasa comparable to amṛta.

What is happening in the narrative?

Bhishma describes the splendor enjoyed by a meritorious person in heaven: he sits upon a divine vimāna, dwells for vast ages in a palace filled with beautiful companions, and lives by drinking the gods’ ambrosial nectar.