Shloka 149
ज्येष्ठ-कनिष्ठ-धर्मः — Duties of Elders and Juniors
Anuśāsana-parva 108
महात्मनां च चरितं श्रोतव्यं॑ नित्यमेव ते । नरेश्वर! गान्धर्वशास्त्र (संगीत) और समस्त कलाओंका ज्ञान प्राप्त करना भी तुम्हारे लिये आवश्यक है। तुम्हें प्रतेदिन पुराण, इतिहास, उपाख्यान तथा महात्माओंके चरित्रका श्रवण करना चाहिये ।।
bhīṣma uvāca | mahātmanāṃ ca caritaṃ śrotavyaṃ nityam eva te | nareśvara | mānyānāṃ mānanaṃ kuryān nindyānāṃ nindanaṃ tathā | gobrāhmaṇārthaṃ yudhyet prāṇān api parityajet | patnī rajasvalā yā ca nābhigacchen na cāhvayet | caturthe ’hani sā snātvā rātrau gacched budhaḥ pumān | pañcame garbhadhānāt tu kanyā syāt ṣaṣṭhe tu putrakaḥ | samarātrau garbhadhānāt putraḥ syād viṣamarātrau kanyā ||
ภีษมะกล่าวว่า “ข้าแต่พระนเรศวร พระองค์พึงสดับเรื่องราวและจริยาของมหาตมะอยู่เป็นนิตย์ จงให้เกียรติผู้ควรแก่เกียรติ และตำหนิผู้ควรถูกตำหนิ เพื่อประโยชน์แห่งโคและพราหมณ์ จงรบแม้ถึงสละชีวิต หากภรรยาอยู่ในระดู ไม่พึงเข้าใกล้และไม่พึงเรียกนางมา; ครั้นนางอาบน้ำในวันที่สี่แล้ว บัณฑิตพึงเข้าไปหาในยามราตรี การปฏิสนธิในวันที่ห้ากล่าวว่าได้ธิดา ในวันที่หกได้บุตร; อีกทั้งปฏิสนธิในคืนเลขคู่ได้บุตร และคืนเลขคี่ได้ธิดา”
भीष्म उवाच
Educational Q&A
A king should cultivate dharma through regular hearing of exemplary lives, uphold social-ethical order by honoring the worthy and censuring the blameworthy, and be ready to sacrifice for the protection of cows and Brahmins; alongside this, household discipline is taught through rules of conduct regarding the wife’s menstrual period and traditional notions about timing of conception.
In the Anushasana Parva’s instruction section, Bhishma continues advising the king on proper royal and domestic conduct: he prescribes daily listening to purāṇa/itihāsa-style narratives and lays down norms for public duty (protection, warfare for righteous causes) and private life (sexual restraint during menstruation and timing-related beliefs about conception).