Shloka 81
आचारप्रशंसा
Praise of Ācāra as the Basis of Longevity, Fame, and Prosperity
गुरुके साथ कभी हठ नहीं ठानना चाहिये। युधिष्ठिर! यदि गुरु अप्रसन्न हों तो उन्हें हर तरहसे मान देकर मनाकर प्रसन्न करनेकी चेष्टा करनी चाहिये ।।
bhīṣma uvāca | guruke sātha kabhī haṭha nahīṃ ṭhānanā cāhiye | yudhiṣṭhira! yadi guru aprasanna hoṃ to unheṃ hara tarahase māna dekara manākara prasanna karanekī ceṣṭā karanī cāhiye || samyaṅ-mithyā-pravṛtte 'pi vartitavyaṃ gurāv iha | guru-nindā dahaty āyur manuṣyāṇāṃ na saṃśayaḥ ||
ภีษมะกล่าวว่า ไม่พึงดื้อดึงขัดขืนครูอาจารย์เป็นอันขาด โอ้ยุธิษฐิระ หากครูอาจารย์ไม่พอพระทัย พึงพยายามถวายความเคารพ ยกย่อง ปลอบประโลมให้ท่านยินดีด้วยวิธีอันสมควรทุกประการ แม้การประพฤติของครูจะดูถูกหรือถูกต้องก็ตาม ก็พึงประพฤติตนให้เหมาะสมต่อท่านในโลกนี้ เพราะการกล่าวร้ายครูอาจารย์ย่อมเผาผลาญอายุของมนุษย์—ข้อนี้ปราศจากข้อสงสัย
भीष्म उवाच
Educational Q&A
Maintain reverent, restrained conduct toward one’s guru and avoid stubborn opposition; even when the guru appears flawed, do not indulge in contempt or revilement, since disrespect toward the teacher is portrayed as spiritually and existentially destructive (it ‘burns’ one’s lifespan).
In the Anushasana Parva’s instruction section, Bhishma continues advising King Yudhishthira on dharma. Here he emphasizes proper behavior toward teachers: if a guru is displeased, the disciple should seek reconciliation through honor and respectful appeasement, warning against guru-nindā.