Shloka 55
आचारप्रशंसा
Praise of Ācāra as the Basis of Longevity, Fame, and Prosperity
(देवालये5थ गोवन्दे चैत्ये सस्येषु विश्रमे । भक्ष्यान् भूक्त्वा क्षुतेअध्वानं गत्वा मूत्रपुरीषयो: ।।
bhīṣma uvāca | devālaye 'tha govande caitye sasy eṣu viśrame | bhakṣyān bhuktvā kṣute 'dhvānaṃ gatvā mūtrapurīṣayoḥ || dvir ācāmed yathānyāyaṃ hṛdagataṃ tu pibann apaḥ | annaṃ bubhukṣamāṇas tu trir mukhena spṛśed apaḥ | bhuktvā cānnaṃ tathaiva trir dviḥ punaḥ parimārjayet ||
ภีษมะกล่าวว่า—ไม่พึงถ่ายปัสสาวะหรืออุจจาระใกล้เทวาลัย ท่ามกลางโคหมู่ ณ ไจตยะ/สถานศักดิ์สิทธิ์ ใกล้ต้นไม้ที่เกี่ยวกับการบูชา ใกล้ที่พัก และในนาที่พืชผลกำลังงอกงาม ครั้นกินอาหารแล้ว ครั้นจามแล้ว ครั้นเดินทางบนถนนแล้ว และครั้นถ่ายแล้ว พึงชำระให้ถูกต้องตามวินัย แล้วทำอาจามนะสองครั้ง—ดื่มน้ำให้รู้สึกว่าถึงดวงใจ ผู้จะกินอาหารพึงแตะน้ำที่ปากสามครั้ง (อาจามนะ) และหลังอาหารก็พึงทำเช่นนั้นสามครั้ง แล้วเช็ดปากสองครั้ง
भीष्म उवाच
Educational Q&A
Maintain śauca (purity) by respecting sacred and communal spaces—temples, shrines, cattle areas, resting places, and cultivated fields—and by performing prescribed ācāmana and cleansing after common impurity-causing acts such as eating, sneezing, traveling, and excretion.
In the Anuśāsana Parva’s instruction section, Bhīṣma continues advising on dharmic conduct, giving practical rules of daily purity: prohibitions about where to relieve oneself and the proper sequence and manner of ācāmana before and after meals and after other activities.