Shloka 48
आचारप्रशंसा
Praise of Ācāra as the Basis of Longevity, Fame, and Prosperity
(दारसंग्रहणात् पूर्व नाचरेन्मैथुनं बुध: । अन्यथा त्ववकीर्ण: स्यात् प्रायश्षित्तं समाचरेत् ।।
bhīṣma uvāca |
dārasaṅgrahaṇāt pūrvaṁ nācaren maithunaṁ budhaḥ |
anyathā tv avakīrṇaḥ syāt prāyaścittaṁ samācaret ||
na udīkṣeta paradārānś ca rahasya ekāsano bhavet |
indriyāṇi sadā yacchet svapne śuddhamanā bhavet ||
udakśirā na svapeta tathā pratyakśirā na ca |
prākśirās tu svaped vidvān athavā dakṣiṇāśirāḥ ||
ภีษมะกล่าวว่า “ก่อนรับภรรยา ชายผู้มีปัญญาไม่พึงเสพเมถุน มิฉะนั้นย่อมเป็นผู้ทำลายพรหมจรรย์ (อวกีรณะ) และต้องประกอบการชดใช้บาปตามควร เขาไม่พึงแม้แต่เหลียวมองภรรยาของผู้อื่น และไม่พึงนั่งร่วมที่นั่งเดียวกับนางในที่ลับ ต้องสำรวมอินทรีย์อยู่เสมอ และรักษาจิตให้บริสุทธิ์แม้ในความฝัน ไม่พึงนอนหันศีรษะไปทางทิศเหนือหรือทิศตะวันตก; ผู้รู้พึงนอนหันศีรษะไปทางทิศตะวันออกหรือทิศใต้”
भीष्म उवाच
Educational Q&A
Bhishma lays down a discipline of continence and sensory restraint before marriage, strict avoidance of another man’s wife in gaze and private proximity, purity of mind even in dreams, and a traditional rule about sleeping orientation (east or south) as part of regulated dharmic living.
Within Bhishma’s extended instruction on dharma in the Anushasana Parva, he gives prescriptive rules for personal conduct—especially sexual restraint and social boundaries—framing violations as ritual-ethical faults requiring prāyaścitta (expiation).