Shloka 101
आचारप्रशंसा
Praise of Ācāra as the Basis of Longevity, Fame, and Prosperity
भोजन करनेके पश्चात् कुल्ला करके मुँह धो ले और एक हाथसे दाहिने पैरके अँगूठेपर पानी डाले ।।
bhojanaṃ kṛtvā kullaṃ kṛtvā mukhaṃ prakṣālya ekena hastena dakṣiṇapādāṅguṣṭhe jalaṃ nikṣipet | pārṇiṃ mūrdhni samādhāya spṛṣṭvā cāgniṃ samāhitaḥ | jñātiśraiṣṭhyam avāpnoti prayogakuśalo naraḥ ||
ภีษมะกล่าวว่า—เมื่อรับประทานอาหารแล้ว พึงบ้วนปากและล้างหน้า จากนั้นใช้มือข้างหนึ่งรินน้ำลงบนหัวแม่เท้าขวา ต่อมาเมื่อจิตตั้งมั่นแล้ว วางฝ่ามือบนศีรษะ และสัมผัสไฟศักดิ์สิทธิ์ด้วยใจ (คือระลึกนอบน้อมด้วยความเคารพ) ผู้ชำนาญในข้อปฏิบัติย่อมได้ความเป็นเลิศท่ามกลางวงศ์ญาติของตน
भीष्म उवाच
Educational Q&A
That everyday dharma is upheld through disciplined cleanliness after eating and mindful reverence to the sacred fire; correct observance (prayoga) cultivates social and moral excellence, bringing esteem among one’s relatives.
Bhishma, instructing on rules of conduct, describes a sequence of post-meal actions—rinsing, washing, pouring water on the right great toe, placing the palm on the head, and mentally honoring Agni—stating that such proper practice leads to distinction among one’s kin.