Shloka 42
Tapas-śreṣṭhatā: Anāśana as the Highest Austerity
Bhagīratha–Brahmā Saṃvāda
काम यथादद्विहितं विधात्रा पृष्टेन वाच्यं तु मया यथावत् | तपो हि नान्यच्चानशनान्मतं मे नमोस्तु ते देववर प्रसीद
kāmaṃ yathādad dvihitaṃ vidhātrā pṛṣṭena vācyaṃ tu mayā yathāvat | tapo hi nānyac cānaśanān mataṃ me namo 'stu te deva-vara prasīda ||
ภคีรถะกล่าวว่า “ข้าแต่จอมเทพ ข้าพเจ้าได้ถือพรตอดอาหาร (อนาศนะ) โดยชอบตามที่ผู้สร้างทรงกำหนดไว้ ตามปณิธานของข้าพเจ้าเอง เมื่อพระองค์ทรงไต่ถาม ข้าพเจ้าจึงควรกราบทูลทุกสิ่งให้ตรงตามความจริง ฉะนั้นข้าพเจ้าจึงได้กล่าวทั้งหมดแล้ว ในความเห็นของข้าพเจ้า ไม่มีตบะใดยิ่งกว่าอนาศนะ ขอนอบน้อมแด่พระองค์ โอ้เทพผู้ประเสริฐ—ขอทรงเมตตาข้าพเจ้า”
भगीरथ उवाच
Educational Q&A
The verse elevates disciplined fasting (anaśana) as a supreme form of tapas and links ascetic practice with dharma: when questioned by a higher authority, one should speak truthfully and completely (yathāvat), without concealment.
Bhagīratha addresses a divine being, explaining that he has properly completed the prescribed fast. Because the deity has asked, he reports his actions fully and then offers reverence, requesting the god’s favor.