Shloka 40
Tapas-śreṣṭhatā: Anāśana as the Highest Austerity
Bhagīratha–Brahmā Saṃvāda
पहले इन्द्रने स्वयं अनशनव्रतका अनुष्ठान करके इसे गुप्त रखा था। उसके बाद शुक्राचार्यने तपस्याके द्वारा उसका ज्ञान प्राप्त किया। फिर उन्हींके तेजसे उसका माहात्म्य सर्वत्र प्रकाशित हुआ। सर्वश्रेष्ठ पितामह! मैंने भी अंतमें उसी अनशनव्रतका साधन आरम्भ किया ।।
bhagīratha uvāca | pūrvaṃ indreṇa svayam anāśana-vratasya anuṣṭhānaṃ kṛtvā tad guptaṃ dhāritam | tataḥ śukrācāryeṇa tapasā tasya jñānaṃ prāptam | paścāt tasyaiva tejasā tasya māhātmyaṃ sarvatra prakāśitam | pituḥ śreṣṭha pitāmaha! aham api ante tasyaivānāśana-vratasya sādhanaṃ ārabhe || tato me brāhmaṇās tuṣṭās tasmin karmaṇi sādhite | sahasram ṛṣayaś cāsan ye vai tatra samāgatāḥ | te sarve mayi suprītāḥ | prabho! te prasannāḥ mām ājñāpayām āsuḥ—“tvaṃ brahmalokaṃ gaccha” iti | bhagavan! teṣāṃ sahasra-brāhmaṇānāṃ prasannānām āśīrvādāt aham asmin loke āgataḥ | atra bhavān anyathā na cintayet |
ภคีรถะกล่าวว่า “กาลก่อน อินทร์เองได้ประกอบปณิธานอดอาหารและเก็บเรื่องนี้ไว้เป็นความลับ. ต่อมา ศุกราจารย์ได้รู้แจ้งด้วยตบะ; และด้วยรัศมีแห่งตน ความยิ่งใหญ่ของมันจึงแพร่ไพศาล. โอผู้ประเสริฐยิ่งในหมู่ปิตามหะ ทั้งข้าพเจ้าก็ได้เริ่มปฏิบัติปณิธานอดอาหารนั้นในที่สุด. ครั้นการปฏิบัตินั้นสำเร็จแล้ว พราหมณ์และฤๅษีนับพันได้มาหาข้าพเจ้า; ทุกท่านล้วนพอใจในข้าพเจ้าอย่างยิ่ง. ข้าแต่พระผู้เป็นเจ้า ด้วยความยินดีพวกท่านสั่งข้าพเจ้าว่า ‘จงไปสู่พรหมโลก.’ โอผู้เจริญ ด้วยพรแห่งพราหมณ์นับพันผู้ปลาบปลื้มนั้นเอง ข้าพเจ้าจึงมาถึงโลกนี้; ขออย่าได้ระแวงเหตุอื่นเลย.”
भगीरथ उवाच
Educational Q&A
A disciplined vow (vrata), especially fasting undertaken with sincerity and completion, generates spiritual merit and social-spiritual recognition; the blessings and authorization of realized brāhmaṇas/ṛṣis are presented as a legitimate source of elevation and passage to higher realms, emphasizing humility and transparency about one’s spiritual attainments.
Bhagīratha explains to the revered elder (pitāmaha) that he undertook the anāśana-vrata after its fame spread from Indra to Śukrācārya; upon completing it, thousands of brāhmaṇas and ṛṣis arrived, were pleased, and instructed him to go to Brahmaloka—he attributes his present state to their blessings and asks that no other motive be suspected.