Shloka 24
Tapas-śreṣṭhatā: Anāśana as the Highest Austerity
Bhagīratha–Brahmā Saṃvāda
अष्ट भ्यो राजसूयेभ्यो न च तेनाहमागत: । पितामह! यज्ञ और पराक्रममें जो इन्द्रके समान प्रभावशाली थे
Bhagīratha uvāca— Aṣṭabhyo rājasūyebhyo na ca tenāham āgataḥ | Pitāmaha! yajne parākrame ca yo ’ndrasama-prabhāvāḥ, suvarṇa-hāra-śobhitakaṇṭhāḥ, tādṛśān sahasraśo rājñaḥ yuddhe jitvā pracura-dhanena aṣṭau rājasūya-yajñān kṛtvā tad dhanaṃ brāhmaṇebhyo dakṣiṇāyāṃ dattavān; parantu tena puṇyenāpi nāham asmin loke āgataḥ ||
ภคีรถะกล่าวว่า “โอ ปิตามหะ! แม้ข้าจะประกอบราชสูยะยัญถึงแปดครั้ง ก็ยังไม่บรรลุความสำเร็จดังที่ข้าปรารถนา. ข้าพิชิตกษัตริย์นับพันในสนามรบ—ผู้ทรงเดชในยัญและวีรกรรม ประหนึ่งอินทรา คอประดับพวงมาลัยทอง—แล้วรวบรวมทรัพย์มหาศาล ประกอบราชสูยะยัญแปดครั้ง และมอบทรัพย์นั้นแก่พราหมณ์เป็นทักษิณา; ถึงกระนั้น ด้วยบุญนั้นเอง ข้าก็มิได้พบความเต็มเปี่ยมในโลกนี้”
भगीरथ उवाच
Educational Q&A
Ritual grandeur, conquest, and even massive charitable giving can still fall short of deeper spiritual fulfillment; the passage highlights the limits of external merit (puṇya) when the sought goal requires a higher or different kind of realization.
Bhagīratha addresses the ‘Grandfather’ and recounts his extraordinary achievements—defeating many kings, performing eight Rājasūya sacrifices, and distributing wealth as priestly fees—yet confesses that these acts have not brought him the attainment he desires, prompting further instruction on dharma.