Shloka 17
Tapas-śreṣṭhatā: Anāśana as the Highest Austerity
Bhagīratha–Brahmā Saṃvāda
वाह्लीक देशमें उत्पन्न हुए श्वेतरंगके एक लाख घोड़ोंको सोनेकी मालाओंसे सजाकर मैंने ब्राह्मणोंको दान किया; किंतु उस पुण्यसे भी मैं यहाँ नहीं आया हूँ ।।
Bhagīratha uvāca — Vāhlīka-deśe samutpannān śveta-varṇān aśvān lakṣa-saṅkhyān suvarṇa-mālābhiḥ alaṅkṛtya mayā brāhmaṇebhyo dānaṃ dattam; kintu tena puṇyena’pi ahaṃ iha na āgataḥ. Koṭīśaḥ kāñcanasya aṣṭādaśa prādāṃ brāhman daśānvaham; ekaikasmin kratau tena phalena’ham na ca āgataḥ.
ภคีรถะกล่าวว่า “เรานำม้าขาวหนึ่งแสนตัว ซึ่งกำเนิดในแคว้นวาหลีกะ มาประดับพวงมาลัยทองคำแล้วถวายเป็นทานแก่พราหมณ์; ถึงกระนั้นด้วยบุญนั้นเราก็มิได้บรรลุสภาวะนี้. โอ้พราหมณ์ ในพิธีบูชายัญแต่ละครั้ง เราแจกเหรียญทองวันแล้ววันเล่าถึงสิบแปดโกฏิ; กระนั้นด้วยผลแห่งทานนั้นเราก็มิได้มาถึงที่นี่”
भगीरथ उवाच
Educational Q&A
Even immense ritual giving and lavish donations do not automatically guarantee the highest attainment; the passage underscores the limitation of external acts when detached from the deeper conditions of dharma—inner purity, right intention, and the broader moral-spiritual framework that the surrounding discourse is emphasizing.
Bhagīratha addresses a Brahmin and recounts extraordinary acts of generosity—donating a lakh of gold-adorned horses from Vāhlīka and distributing vast sums of gold in sacrifices—yet confesses that the merit from these deeds still did not bring him to the ‘here’ being discussed, highlighting a reflective, self-critical evaluation of merit and attainment.